Matthias Dammann (ur. 1957) jest niemieckim lutnikiem budującym gitary klasyczne we wschodniej Bawarii, blisko granicy z Austrią. Pracuje tam od 1984 roku i jest uznawany za twórcę podwójnej płyty, zbudowanej po raz pierwszy w 1989 roku.
Znak rozpoznawczy: pierwsza gitara z podwójną płytą, zbudowana w 1989 roku, oraz trzy kolejne rodzaje rdzenia tej płyty: cedr (1989), Nomex (1995) i nieujawniony materiał zwany „Dammann 3.0” (2012).
| Kraj | Niemcy |
| Urodzony | 1957 |
| Pracownia | wschodnia Bawaria, przy granicy z Austrią; według guitar-list.com Neuhaus am Inn |
| Lata pracy | od 1984 |
| Nauka | samouk w lutnictwie; wcześniej gitarzysta i wykładowca we Frankfurcie |
| Instrumenty | gitary klasyczne z podwójną płytą, rzadziej z płytą litą |
| Gdzie kupić dziś | nowe na zamówienie, z wieloletnim oczekiwaniem; używane u wyspecjalizowanych sprzedawców za granicą |
Spis treści
Życie
Prawie wszystko, co wiadomo o życiu Dammanna, pochodzi od dwóch sprzedawców: Chrisa Kamena z Classic Guitars International (classicguitar.com), który bywał w jego pracowni, oraz niemiecko-amerykańskiego sklepu Siccas Guitars. Teksty Siccas są w części oparte na tekstach Kamena, więc ich zgodność nie jest w pełni niezależnym potwierdzeniem. Wywiadu z samym lutnikiem ani jego oficjalnej strony nie udało się znaleźć.
Dammann urodził się w 1957 roku; miejsca urodzenia źródła nie podają. Na gitarze klasycznej zaczął grać stosunkowo późno, pod koniec wieku nastoletniego, najpierw sam, potem na lekcjach prywatnych. Studiował w akademii muzycznej we Frankfurcie nad Menem i później wykładał tam grę na gitarze. Był więc najpierw gitarzystą, a dopiero potem lutnikiem. Według Kamena budowy gitar uczył się sam, a wcześniej próbował wymieniać płyty w gitarach fabrycznych i zmieniać średnicę otworu rezonansowego.
Za wzory uważał Antonia de Torresa, Daniela Friedericha, Roberta Rucka i Miguela Rodrígueza. Według Kamena sam grał na gitarze Friedericha z 1968 roku, a kształt główki do 1993 roku był hołdem dla tego lutnika; później wzorował go na gitarach Manuela Ramíreza i Dominga Esteso.
W 1984 roku opuścił Frankfurt i założył pracownię we wschodniej Bawarii. Według Kamena urządził ją w dawnej oborze przy wiejskim domu. Według Siccas i Kamena w 1988 roku zdobył Grand Prix międzynarodowego konkursu lutniczego Paris/ORTF (zob. Sporne szczegóły). W 1989 roku zbudował pierwszą gitarę z podwójną płytą. W 1993 roku Manuel Barrueco jako pierwszy gitarzysta światowej sławy zaczął grać publicznie na jego instrumencie. Pracował jeszcze co najmniej w 2017 roku: z tego roku pochodzi gitara, którą sprzedawał Kamen.
Podwójna płyta
Podwójna płyta (ang. double top, sandwich top) to płyta wierzchnia, czyli przednia ściana pudła gitary, pod strunami, złożona jak przekładaniec: dwie bardzo cienkie warstwy drewna są sklejone z lekkim rdzeniem pośrodku. Taka płyta ma być lekka, a przy tym sztywna. Według Kamena i guitar-list.com Dammann szukał takiego rozwiązania, bo nie był zadowolony z jakości drewna dostępnego na płyty.
| Rok | Rdzeń płyty | Uwagi |
|---|---|---|
| 1989 | listewki cedrowe między dwiema cienkimi płytkami cedrowymi | pierwsza podwójna płyta; płyta w całości z drewna |
| 1995 | Nomex | od połowy roku; klejenie pod próżnią, by nie zwiększać masy (według Siccas) |
| 2012 | materiał inny niż Nomex | trzecie pokolenie, nieoficjalnie zwane „Dammann 3.0”; we wrześniu 2013 roku nazwy materiału nie ujawniono (według Kamena) |
Nomex to papier z aramidu, czyli wytrzymałego i niepalnego włókna sztucznego. Skleja się z niego siatkę drobnych sześciokątnych komórek, podobną do plastra miodu: bardzo lekką, a zarazem sztywną. Takiej siatki używa się w lotnictwie. Krąży przekonanie, że każda gitara Dammanna ma rdzeń z Nomeksu. Jest ono błędne: gitary z lat 1989–1995 mają rdzeń drewniany, a od 2012 roku lutnik stosuje inny materiał. Karta Guitar Salon International (GSI) gitary z 1990 roku podkreśla, że jest ona „all-wood (no nomex)”, czyli w całości drewniana, bez Nomeksu.
Płyta wierzchnia zwykle jest z cedru, czasem ze świerku (zob. Cedr i świerk). Oznaczenia GSI, takie jak CD/CSAR czy SP/CSAR, mówią o płycie cedrowej (CD) lub świerkowej (SP) oraz o bokach i dnie z palisandru środkowo- i południowoamerykańskiego (CSAR).
Instrumenty
Obok gitar z podwójną płytą Dammann budował też gitary z tradycyjną płytą litą i użebrowaniem wachlarzowym, czyli listewkami rozchodzącymi się pod płytą jak wachlarz; w latach 1989–1992 budował oba rodzaje równolegle. Karty sprzedawców podają zwykle menzurę (długość drgającej struny) 650 mm, szerokość szyjki przy siodełku 52–54 mm i wykończenie politurą szelakową, czyli cienką warstwą szelaku nakładaną ręcznie. Według Kamena lutnik buduje często mniej niż sześć gitar rocznie.
| Rok | Płyta | Menzura | Uwagi | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| 1988, nr 16 | lita | — | Siccas | |
| 1990 | podwójna, cedr, rdzeń drewniany | 650 mm | pierwszy właściciel Pepe Romero, potem jego uczeń Alex Dunn | GSI |
| 1990 | lita, świerk | 656 mm | palisander z Ameryki Środkowej i Południowej, siodełko 52 mm | GSI |
| 1992, nr 52 | lita, cedr | 645 mm | Siccas | |
| 2000 | podwójna, cedr, rdzeń z Nomeksu | 650 mm | gitara Scotta Tennanta | GSI |
| 2000 | podwójna, cedr / Nomex / cedr | 650 mm | gitara Davida Russella | Guitars International |
| 2017 | podwójna, cedr | 650 mm | classicguitar.com |
Muzycy
Na gitarach Dammanna grali Manuel Barrueco (od 1993 roku), David Russell, Scott Tennant, Andrew York, Pablo Sáinz Villegas, Tilman Hoppstock, Thomas Müller-Pering i Franco Platino. Według Guitars International Russell nagrał na gitarze z 2000 roku płytę David Russell Plays Baroque Music (Telarc, 2001); później instrument należał do Romána Gonzáleza. Według GSI Tennant przez ponad dziesięć lat grał głównie na gitarze z 2000 roku i nagrał na niej cztery płyty Los Angeles Guitar Quartet, w tym nagrodzoną Grammy LAGQ’s Guitar Heroes. Tylko Siccas wymienia Beijing Guitar Duo, a tylko GSI — Virginię Luque.
Według Premier Guitar (2007) amerykański lutnik John Dick po zetknięciu z gitarami Gernota Wagnera i Dammanna od 1998 roku budował już tylko podwójne płyty.
Na rynku
Według Kamena i Siccas już na początku lat 90. na nową gitarę czekało się ponad dziesięć lat. W 2020 roku użytkownik forum Delcamp pisał o kolejce dłuższej niż dziesięć lat, „o ile lutnik w ogóle przyjmie klienta”. Inny użytkownik tego forum przytoczył w grudniu 2020 roku cennik południowoafrykańskiego handlarza: 35 000 dolarów za nowego Dammanna wobec 33 000 dolarów za gitarę Wagnera. Wszystkie znalezione karty używanych egzemplarzy (GSI, Guitars International, Siccas, classicguitar.com) są oznaczone jako sprzedane i nie podają ceny.
Sporne szczegóły
- Rola Gernota Wagnera. Według Kamena (classicguitar.com) wynalazcą podwójnej płyty jest wyłącznie Dammann, a frankfurcki lutnik Gernot Wagner zbudował swoją pierwszą podwójną płytę około 1997 roku, osiem lat później, korzystając z doświadczeń, którymi Dammann się z nim podzielił. Według strony Siccas o Wagnerze był on jednym ze współwynalazców; szkic Siccas o pionierach nazywa wynalazcą Dammanna, ale dodaje, że obaj pracowali razem pod koniec lat 80.; Premier Guitar (2007) pisze o rozwiązaniu opracowanym przez obu i przypisuje pomysł Wagnerowi. Ten sam sklep Siccas podaje obie wersje, a wypowiedzi samych lutników brak.
- Grand Prix 1988 i przeprowadzka w 1984 roku. Kamen i strona Siccas o Dammannie przypisują mu Grand Prix konkursu Paris/ORTF z 1988 roku i przeprowadzkę do Bawarii w 1984 roku. Strona Siccas o Wagnerze podaje te same dane dla Wagnera. Nie wiadomo, czy to błąd przeniesienia danych.
- Patent. Tylko karta Siccas podaje, że Dammann opatentował swoje rozwiązania; numeru patentu nie znaleziono.
- Gitara nr 34 z 1990 roku. Na karcie Siccas tabela podaje płytę cedrową, a opis — dwie cienkie warstwy świerkowe. Z kolei GSI nazywa litą gitarę z 1990 roku instrumentem sprzed „ery podwójnej płyty”, choć podwójne płyty Dammann budował już od 1989 roku.
Nie należy powtarzać za guitar-list.com, że Nomex jest materiałem „na bazie kevlaru”, ani przyjmować, że każda gitara Dammanna ma rdzeń z Nomeksu.
Zobacz też
- Podwójna płyta (double top) — rozwiązanie, które Dammann zbudował jako pierwszy
- Cedr i świerk — drewno płyt wierzchnich, także w płycie podwójnej
- Jim Redgate — lutnik budujący gitary koncertowe nowego typu
- Greg Smallman — twórca innej drogi do lekkiej i sztywnej płyty
- Płyta kratownicowa — główna współczesna odmiana obok podwójnej płyty
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Chris Kamen, The origin and development of the double top guitar, Classic Guitars International: https://classicguitar.com/?p=505
- Chris Kamen, Matthias Dammann – Germany, Classic Guitars International: https://classicguitar.com/?p=151
- Classic Guitars International, 2017 Matthias Dammann Cedar/Double Top: https://classicguitar.com/?p=8606
- Siccas Guitars, Matthias Dammann – Pioneer of the Double-Top Guitar: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/matthias-dammann
- Siccas Guitars, The Pioneers of the Double-Top Guitar — Dammann and Wagner: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/double-top-guitar-pioneers
- Siccas Guitars, Gernot Wagner: Pioneer of the Double-Top Classical Guitar: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/gernot-wagner
- Siccas Guitars, kolekcja Matthias Dammann: https://www.siccasguitars.com/collections/matthias-dammann
- Siccas Guitars, Matthias Dammann Doubletop 1990: https://www.siccasguitars.de/products/matthias-dammann-doubletop-1990-3
- guitar-list.com, Dammann: https://www.guitar-list.com/brands/dammann
- Guitar Salon International, 1990 Matthias Dammann CD/CSAR ex Pepe Romero: https://www.guitarsalon.com/product/1990-matthias-dammann-cd-csar-ex-pepe-romero
- Guitar Salon International, 1990 Matthias Dammann SP/CSAR: https://www.guitarsalon.com/product-1990-matthias-dammann-sp-csar
- Guitar Salon International, 2000 Matthias Dammann CD/CSAR ex Scott Tennant: https://www.guitarsalon.com/product/2000-matthias-dammann-cd-csar-ex-scott-tennant
- Guitars International, Matthias Dammann Double Top ex David Russell: https://www.guitarsint.com/detail/Matthias_Dammann_Germany/Double_Top_Ex_David_Russell/572
- Gayla Drake, Sandwiched Tops, Premier Guitar, 9 listopada 2007: https://www.premierguitar.com/articles/sandwiched-tops-1
- Forum Delcamp, Price of a new Dammann today (2020): https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1470586