Daniel Friederich (1932–2020) był francuskim lutnikiem z Paryża, budowniczym gitar klasycznych. Z wykształcenia stolarz meblowy, pierwszą gitarę zbudował w 1955 roku, a od 1960 roku przez ponad pół wieku zawodowo zajmował się lutnictwem.
Znak rozpoznawczy: stolarz meblowy z paryskiej dzielnicy Faubourg Saint-Antoine, który w 1967 roku zgłosił anonimowo gitarę do konkursu w Liège i otrzymał dwa medale od jury, w którym zasiadali Robert Bouchet i Ignacio Fleta.
| Kraj | Francja |
| Pracownia | Paryż: rue Ramponneau 21, od 1966 roku rue Sergent Bauchat (podaje R. E. Bruné) |
| Lata życia | 16 stycznia 1932 – 4 listopada 2020 |
| Zawód wyuczony | stolarz meblowy |
| Nauczyciel gry | Christian Aubin |
| Doradca i przyjaciel | Robert Bouchet |
| Instrumenty | gitary klasyczne: Concert, Récital, Arpège; od 1970 roku wyłącznie Concert |
| Gdzie kupić dziś | wyłącznie z drugiej ręki, u handlarzy i na aukcjach |
Spis treści
Życie
Friederich urodził się w Paryżu 16 stycznia 1932 roku w rodzinie ebenistów, czyli stolarzy wyrabiających meble artystyczne. Dorastał w dzielnicy Faubourg Saint-Antoine, od wieków ośrodku paryskiego meblarstwa, a w wieku trzynastu lat rozpoczął tam czteroletnią naukę stolarstwa meblowego.
Gry na gitarze uczył go Christian Aubin, który sam zbudował gitarę wzorowaną na instrumentach Antonia de Torresa. Według opisu monografii Alberta Martineza ku lutnictwu skłonił Friedericha w 1954 roku koncert Idy Presti. Pierwszą gitarę zbudował w 1955 roku, w wieku dwudziestu trzech lat, bo nie było go stać na dobry instrument. Była to prosta kopia gitary barcelońskiego lutnika Francisca Simplicia.
Piętnastą gitarę pokazał Robertowi Bouchetowi, paryskiemu malarzowi i lutnikowi, z którym się zaprzyjaźnił. W 1960 roku zajął się lutnictwem zawodowo. R. E. Bruné, autor obszernego artykułu w piśmie Vintage Guitar (2016), podaje, że pierwsza pracownia mieściła się przy rue Ramponneau 21, a od 1966 roku — przy rue Sergent Bauchat, znów w Faubourg Saint-Antoine. Bruné opisuje też współpracę lutnika z laboratorium akustyki uniwersytetu paryskiego, gdzie mierzono sztywność drewna i zestawiano ją z oceną brzmienia, oraz to, że Friederich zaopatrywał rodzinę Ignacia Flety w drewno trudno dostępne w ówczesnej Hiszpanii.
W 1967 roku zgłosił anonimowo gitarę do konkursu lutniczego w Liège w Belgii. Jury, w którym zasiadali Bouchet i Fleta, przyznało mu złoty medal za wykonanie i srebrny za brzmienie.
Około 2015 roku Friederich zakończył pracę i według Siccas Guitars sprzedał wszystkie narzędzia. W tym samym roku film dokumentalny Jeffa Cogana Daniel Friederich — Luthier d’Art otrzymał, według informacji Chapman University, wyróżnienie Award of Merit. Lutnik zmarł w Paryżu 4 listopada 2020 roku, w wieku 88 lat. Paryski lutnik Dominique Field nazwał jego śmierć, według Guitar Salon International, „końcem epoki paryskiego lutnictwa gitarowego”.
Konstrukcja i instrumenty
W latach 60. Friederich budował trzy modele, a od 1970 roku wyłącznie model Concert, z numerem i rokiem na etykiecie, czyli karteczce wklejonej wewnątrz pudła. Jednej gitarze poświęcał ponad dwieście godzin pracy.
| Model | Lata | Cechy |
|---|---|---|
| Concert | od lat 60. do końca pracy | rzeźbiona główka, najlepsze drewno, numer na etykiecie |
| Récital | lata 60. | tańszy, prostsze drewno, bez numeru |
| Arpège | lata 60. | tańszy, prostsze drewno, bez numeru |
Płyta wierzchnia, czyli cienka deska tworząca przód pudła, była do 1974 roku świerkowa, później przeważnie cedrowa; świerk stosował odtąd wyjątkowo, na życzenie zamawiającego (zob. cedr i świerk). Bruné podaje, że pierwszą gitarę z płytą cedrową, numer 378, Friederich zbudował dla brazylijskiego gitarzysty Turibia Santosa. Z czasem jego gitary stały się cięższe; Guitar Salon International wiąże tę zmianę z rokiem 1973 i dłuższym wybrzmiewaniem.
Bruné opisał gitarę z 1967 roku z użebrowaniem wachlarzowym, czyli promieniście rozchodzącymi się listewkami przyklejonymi od spodu płyty. Ta gitara ma siedem listewek i dwie listewki zamykające, ułożone na wzór Torresa w kształt litery V. Ten sam autor podaje, że od 1970 roku Friederich robił boki laminowane, to znaczy sklejone z dwóch warstw drewna. Guitar Salon International wskazuje jako cechy rozpoznawcze elegancki zarys pudła i główkę z wypukłym motywem pośrodku.
| Egzemplarz | Masa | Źródło |
|---|---|---|
| 1959 (bez numeru) | 1548 g | Siccas Guitars |
| 1982, nr 546 | 1637 g | Galerie des Luthiers |
| 1986, nr 617 | 1685 g | Galerie des Luthiers |
| 1989, nr 657 | 1728 g | Siccas Guitars |
Opisane egzemplarze mają menzurę, czyli długość drgającego odcinka struny od siodełka przy główce do siodełka na mostku, równą 650 mm, typową dla gitary klasycznej.
Muzycy
Na gitarach Friedericha grają Pepe Romero i Scott Tennant. Gitarę nr 378 otrzymał, jak podaje Bruné, Turibio Santos. Guitar Salon International podaje, że gitara z 1988 roku należała wcześniej do Roberta Aussela, a na swojej liście grających wymienia m.in. Manuela Barruecę, Eduarda Fernándeza i Álvara Pierriego. Siccas Guitars wymienia ponadto Davida Russella i Oscara Ghiglię.
Na rynku
Nowych gitar Friedericha nie ma od zakończenia jego pracy. Instrumenty z drugiej ręki oferują handlarze, m.in. Siccas Guitars, Guitar Salon International i Galerie des Luthiers, lecz po sprzedaży usuwają ceny ze swoich stron.
| Rok | Gitara | Kwota | Rodzaj ceny | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| 1999 | egzemplarz z 1971 roku | 4 000–5 000 GBP | szacunek przedaukcyjny | Sotheby’s, za archiwum Bromptons |
| 2012 | nowa gitara, 4 lata oczekiwania | 44 000 USD | cena Guitar Salon International | relacja użytkownika forum Delcamp |
| 2017 | egzemplarz z 2003 roku | 49 000 EUR | cena wywoławcza sprzedawcy | wątek na forum Delcamp |
| 2023 | nr 725 z 1994 roku | 34 720 EUR | wynik aukcji | Vichy Enchères, za Gazette Drouot |
Model „Friederich DS” Wolfganga Jellinghausa i model „Friederich” marki Cordoba nie są instrumentami Friedericha.
Sporne szczegóły
- Rok śmierci. Guitar Salon International, Gazette Drouot i tytuł monografii Martineza podają rok 2020. Strona kolekcji Siccas Guitars podaje rok 2022; to błąd.
- Julian Bream. Guitar Salon International umieszcza Juliana Breama na liście grających na gitarach Friedericha. Bruné, który znał list Breama do lutnika z 1969 roku, pisze, że Bream nigdy nie miał jego gitary.
- Koniec pracy. Siccas Guitars i użytkownik forum Delcamp podają rok 2015; Bruné w 2016 roku nazywa go emerytem; Chapman University w 2019 roku pisze, że „nadal buduje gitary”.
- Spotkanie z Bouchetem. Bruné podaje rok 1959, Guitar Salon International — 1960.
- Początek pracy. Zwykle podaje się rok 1960, lecz dom aukcyjny Bromptons wystawił w 2012 roku na aukcję gitarę z około 1958 roku z etykietą pracowni przy rue Ramponneau.
- Liczba instrumentów. Siccas Guitars szacuje dorobek na 1200–1500 gitar, lecz najwyższy numer znany z kart sprzedażowych (Siccas Guitars) to 837 z 2013 roku, a numeracja zaczyna się od 100.
- Drewno płyty. Strona kolekcji Siccas Guitars pisze o „niemal wyłącznie świerku europejskim”, podczas gdy karty tego samego sprzedawcy, Guitar Salon International i Bruné podają, że od 1974 roku przeważał cedr.
- Użebrowanie. Bruné opisuje w gitarze z 1967 roku siedem listewek i dwie zamykające w kształcie litery V; opis Sotheby’s gitary z 1971 roku mówi o sześciu listewkach i dwóch równoległych belkach. Mogą to być różnice między egzemplarzami.
Zobacz też
- Robert Bouchet — paryski lutnik, przyjaciel i doradca Friedericha
- Fleta — barceloński ród lutników; Ignacio Fleta zasiadał w jury w Liège
- Cedr i świerk — dwa drewna płyty wierzchniej; Friederich przeszedł ze świerku na cedr w 1974 roku
- Ida Presti — gitarzystka, której koncert skłonił Friedericha ku lutnictwu
- Użebrowanie wachlarzowe — listewki pod płytą wierzchnią
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- R.E. Bruné, Guitars with Guts, Vintage Guitar, wrzesień 2016 (przedruk Guitar Salon International): https://www.guitarsalon.com/wp-content/uploads/2016/08/Friederich.pdf
- Guitar Salon International, Luthier Daniel Friederich: https://www.guitarsalon.com/luthier-daniel-friederich
- Guitar Salon International, French luthier Daniel Friederich has passed away at the age of 88 (16.11.2020): https://www.guitarsalon.com/blog/french-luthier-daniel-friederich-has-passed-away-at-the-age-of-88
- Guitar Salon International, Daniel Friederich: Luthier d’Art — book spotlight (2024): https://www.guitarsalon.com/de/blog/daniel-friederich-luthier-d-art-book-spotlight
- Guitar Salon International, Daniel Friederich 1994 CD/IN: https://www.guitarsalon.com/product/1994-daniel-friederich-cd-in
- Guitar Salon International, Daniel Friederich 1969 SP/CSAR: https://www.guitarsalon.com/de/product/1969-daniel-friederich-sp-csar-2
- Guitar Salon International, Daniel Friederich 1965 SP/CSAR: https://www.guitarsalon.com/de/product/1965-daniel-friederich-sp-csar
- Guitar Salon International, Daniel Friederich 1970 SP/IN: https://www.guitarsalon.com/es/product/1970-daniel-friederich-sp-in
- Siccas Guitars, kolekcja Daniel Friederich: https://www.siccasguitars.com/collections/daniel-friederich
- Siccas Guitars, Daniel Friederich 1959: https://www.siccasguitars.com/shop/guitar/daniel-friederich-1959-3/
- Siccas Guitars, Daniel Friederich 1972: https://www.siccasguitars.com/shop/guitar/daniel-friederich-1972-guitar/
- Siccas Guitars, Daniel Friederich 1973: https://www.siccasguitars.com/products/daniel-friederich-guitar-1973
- Siccas Guitars, Daniel Friederich 1975 nr 421: https://www.siccasguitars.de/products/daniel-friederich-1975
- Siccas Guitars, Daniel Friederich 1989 nr 657: https://www.siccasguitars.com/shop/guitar/daniel-friederich-1989-no-657/
- Galerie des Luthiers, Daniel Friederich 1964: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/1964-daniel-friederich
- Galerie des Luthiers, Daniel Friederich 1982 nr 546: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/daniel-friederich-1982/
- Galerie des Luthiers, Daniel Friederich 1986 nr 617: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/friederich-1986/
- Bromptons (archiwum Sotheby’s 1999), Daniel Friederich, Paryż 1971: https://www.bromptons.co/reference/results/details/guitar-by-daniel-friederich-paris-1971.html
- Bromptons 2012, Daniel Friederich, Paryż ok. 1958: https://bromptons.co/reference/results/details/guitar-by-daniel-friederich-paris-1958-c.html
- Gazette Drouot, Concerto for two guitars and harpsichord (9.11.2023): https://www.gazette-drouot.com/en/article/concerto-for-two-guitars-and-harpsichord/71167
- Forum Delcamp, Daniel Friederich Guitars (2017): https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1199251
- Chapman News, Professor Cogan wins documentary award… (3.08.2015): http://news.chapman.edu/2015/08/03/professor-cogan-wins-documentary-award-for-film-on-french-master-guitar-maker/
- Leatherby Libraries, Chapman University, Daniel Friederich, Luthier d’Art Film Screening (3.11.2015): http://blogs.chapman.edu/library/2015/11/03/daniel-friederich-luthier-dart-film-screening/
- Leatherby Libraries, Chapman University, Leatherby Libraries celebrates the life and legacy of Daniel Friederich (27.02.2019): https://blogs.chapman.edu/library/2019/02/27/leatherby-libraries-celebrates-the-life-and-legacy-of-daniel-friederich/
- Standaard Boekhandel, opis książki Daniel Friederich 1932–2020 (ISBN 9791090267664): https://media.standaardboekhandel.be/p/daniel-friederich-1932-2020-9791090267664
- Reverb, Córdoba Luthier Select Series Friederich: https://reverb.com/en-lv/p/cordoba-luthier-select-series-friederich