Greg Smallman (ur. 1947) to australijski lutnik samouk, budowniczy koncertowych gitar klasycznych i twórca płyty kratownicowej. Od połowy lat 90. buduje gitary wspólnie z synami Damonem i Kymem, a od 1999 roku pod wspólną etykietą „Greg Smallman & Sons Damon & Kym”.
Znak rozpoznawczy: pierwszy lutnik, który podparł bardzo lekką płytę wierzchnią z cedru siatką z balsy wzmocnionej włóknem węglowym, a resztę gitary celowo uczynił cięższą, tak aby drgała niemal wyłącznie płyta.
| Kraj | Australia |
| Urodzony | 19 czerwca 1947, Cronulla (Nowa Południowa Walia) |
| Pracownia | dawniej Glen Innes (Nowa Południowa Walia), dziś okolice Esperance (Australia Zachodnia) |
| Lata pracy | od 1972 |
| Nauczyciel | brak — samouk, uczył się z podręcznika A. P. Sharpe’a |
| Współbudowniczowie | synowie Damon i Kym Smallmanowie |
| Instrumenty | koncertowe gitary klasyczne z płytą kratownicową |
| Gdzie kupić dziś | nowe na zamówienie w pracowni; używane u wyspecjalizowanych sprzedawców za granicą |
Spis treści
Życie
Greg Smallman urodził się 19 czerwca 1947 roku w Cronulli, w Nowej Południowej Walii. Zanim zajął się lutnictwem, imał się wielu zajęć. Według biogramu, który Robert Ferguson napisał dla Guitar Foundation of America (GFA, amerykańskiego stowarzyszenia gitary klasycznej), Smallman porzucił studia inżynierskie, szkolił się na pilota linii Qantas, sprzedawał łodzie, dzierżawił stację benzynową, startował w wyścigach dragsterów, był taksówkarzem i kierowcą autobusu. Po bankructwie wykształcił się na nauczyciela i uczył się stolarstwa na University of Newcastle.
W 1972 roku zaczął budować gitary w kuchni, najpierw na wzór gitar Flety, z tradycyjnym użebrowaniem wachlarzowym, czyli listewkami rozchodzącymi się pod płytą wierzchnią jak wachlarz. Według GFA uczył się z książki A. P. Sharpe’a Make Your Own Spanish Guitar (Clifford Essex, Londyn 1957); nauczyciela nie miał. W 1974 roku zbudował pierwszą płytę kratownicową. Według GFA próba nie w pełni się udała, ponieważ płyta była zbyt gruba, a Smallman zrozumiał to dopiero w 1979 roku.
Przełom przyniosła znajomość z Johnem Williamsem. Według GFA w 1978 roku Smallman poprosił go na festiwalu gitarowym w Sydney o opinię o swoich instrumentach; sam Williams wspominał, że Smallman wrócił potem z pytaniem, co Williams poprawiłby w swojej Flecie. Według GFA w 1981 roku Williams kupił pierwszą gitarę Smallmana; sam Williams podawał rok 1980. Od tej chwili konstrukcja stała się znana na świecie.
Pracownia przez wiele lat działała w Glen Innes w Nowej Południowej Walii. W połowie lat 90. dołączyli do niej synowie, Damon i Kym, a od 1999 roku gitary noszą etykietę „Greg Smallman & Sons Damon & Kym”. Po krótkim pobycie na Półwyspie Mornington pod Melbourne (według Wikipedii w 2002 roku) rodzina przeniosła się w okolice Esperance w Australii Zachodniej, gdzie pracownia działa do dziś. Smallman nigdy nie opatentował swoich rozwiązań i dzielił się nimi otwarcie. W 2025 roku GFA przyjęła go do swojej Galerii Sław (Hall of Fame) w kategorii Industry Leadership.
Konstrukcja i instrumenty
Z zewnątrz gitary Smallmana przypominają tradycyjną gitarę hiszpańską. Płyta wierzchnia jest zawsze wykonana z cedru czerwonego zachodniego (western red cedar; zob. Cedr i świerk) i bardzo cienka. Podpiera ją kratownica, czyli siatka listewek z balsy wzmocnionej włóknem węglowym, ułożonych w kratę, a nie w wachlarz. Jej odmiany i spory o brzmienie opisuje osobne hasło.
Według GFA płyta ma około 1,5 mm grubości, miejscami kilka dziesiątych milimetra, i waży około 55 g, podczas gdy płyta tradycyjna waży około 110 g. Sam Smallman, cytowany przez GFA za wywiadem dla australijskiego radia ABC Radio National, twierdzi, że sedno nie leży w kratownicy, lecz w lekkości płyty: gitary działają, bo płyty są bardzo lekkie, a jedynym sposobem, by lekką płytę utrzymać w całości, jest coś w rodzaju kratownicy pod spodem.
Odwrotnie niż w gitarze tradycyjnej reszta korpusu jest ciężka i sztywna, aby drgania nie przenosiły się z płyty na pudło. Dno jest wysokie, mocno wysklepione, grube i ciężkie, zwykle z palisandru. Boki są podwójne, wielowarstwowe. Według GFA cięższa jest też szyjka. Smallman wprowadził również regulowaną szyjkę, której kąt, a więc i wysokość strun nad podstrunnicą, zmienia się bez zdejmowania strun, oraz podłokietnik na dolnym łuku pudła, który nie pozwala ręce tłumić płyty. Mostek, czyli listwa, do której mocuje się struny na płycie, bywa z padauku, drewna afrykańskiego.
Typowa menzura (długość drgającej struny od siodełka do mostka) wynosi 650 mm, a siodełko, podpórka strun przy główce, ma szerokość 52–53 mm. Wykończenie bywa różne, od oleju po politurę szelakową na płycie. Według Guitar Salon International płytę stroi się, przyklejając w różnych miejscach kawałki plastycznej masy mocującej Blu-Tack.
Według GFA budowa jednej gitary zajmuje 500–600 godzin, a po naciągnięciu strun instrument reguluje się jeszcze przez 12–14 miesięcy. Około 1999 roku pracownia wykonywała 4–6 gitar rocznie, dziś 15–20.
| Rok | Płyta | Boki i dno | Szczegóły | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| 1992 | cedr | palisander „CSA” | egzemplarz przekazany fundacji GSI | Guitar Salon International |
| 1998 | cedr | boki podwójne, wielowarstwowe | Glen Innes; menzura 650 mm, siodełko 53 mm, mostek z padauku | The Twelfth Fret |
| 2003 | cedr | palisander „CSA” | Concert Model, cienki lakier, regulowana szyjka | Guitars International |
| 2014 | cedr sklejony z ośmiu kawałków | palisander madagaskarski | menzura 650 mm; masa 2750 g | Siccas Guitars |
| 2015 | cedr | wielowarstwowe, z zewnętrzną okleiną palisandrową | podstrunnica z czarnej żywicy, regulowana szyjka | London Guitar Studio |
| 2021 | cedr | ziricote | — | classicguitar.com |
Muzycy
Najbardziej znanym użytkownikiem gitar Smallmana jest John Williams, który od pierwszego zakupu w 1980 lub 1981 roku przez wiele lat grał głównie na nich. W wywiadzie dla Classical Guitar Review tłumaczył, że Flety bywały dla niego nieco zbyt „perkusyjne”, czyli o ostrym, uderzeniowym ataku, a w gitarze Smallmana barwa nie zmienia się, gdy dźwięk staje się głośniejszy lub cichszy. Według Wikipedii Williams podkreślał w 2005 roku, że głośność tych gitar jest skutkiem ubocznym ich zalet, a nie celem.
Na gitarach Smallmana grają lub grali także Miloš Karadaglić, Xuefei Yang, Craig Ogden, Judicaël Perroy, Ben Verdery, Carlos Bonell i Nicola Hall. GFA wymienia ponadto Štěpána Raka, Davida Tannenbauma, Yameng Wang, Tima Kaina i Thomasa Viloteau.
Naśladowcy
Ponieważ Smallman nie opatentował swojego systemu, gitary „w stylu Smallmana” buduje dziś wielu lutników. Wśród nich są Jim Redgate z Adelajdy i Nicholas Scott z Wielkiej Brytanii.
Na rynku
Nowe gitary pracowni powstają na zamówienie. Według sklepu Siccas Guitars czeka się na nie nieraz kilka lat, a London Guitar Studio pisze o długiej liście oczekujących. Używane egzemplarze oferują głównie Siccas Guitars (Holandia), Guitar Salon International (USA), The Twelfth Fret (Kanada), London Guitar Studio i Dream Guitars; wiele z nich sprzedano bez podania ceny. Polskich ofert nie znaleziono. Poniżej podano ceny ofertowe, nie wyceny.
| Gitara | Sprzedawca | Cena ofertowa |
|---|---|---|
| 2015, cedr, nowa, zamówiona dla sklepu | London Guitar Studio | 25 000 funtów (oferta z 2026 roku) |
| 1998, Glen Innes, używana | The Twelfth Fret | 22 900 dolarów kanadyjskich (sprzedana) |
Sporne szczegóły
- Dno rzeźbione czy wielowarstwowe. Wikipedia pisze o dnie rzeźbionym (carved). Karty sprzedawców (Siccas Guitars, London Guitar Studio) opisują dno wielowarstwowe, wysklepione, z zewnętrzną okleiną palisandrową; Guitar Salon International pisze tylko o dnie mocno wysklepionym i bardzo grubym.
- Drewno dna. Wikipedia i Siccas Guitars podają palisander madagaskarski, Dream Guitars — palisander brazylijski w egzemplarzach z lat 1995–2005, Guitar Salon International i Guitars International — palisander oznaczony skrótem „CSA”, a egzemplarz z 2021 roku ma dno z ziricote.
- Kiedy dołączyli synowie. GFA podaje połowę lat 90., Siccas Guitars — rok 1999, w którym synowie mieli zostać pełnoprawnymi współbudowniczymi.
- Pierwsza gitara Williamsa. GFA i Siccas Guitars podają rok 1981, sam Williams w wywiadzie dla Guitar Player (2005) — rok 1980.
- Wyróżnienie GFA. Strona GFA podaje przyjęcie do Galerii Sław w 2025 roku w kategorii Industry Leadership; Siccas Guitars pisze bez daty o nagrodzie Artistic Achievement.
Esperance to nie miejsce urodzenia Smallmana, lecz obecna siedziba pracowni. Williams nie grał na gitarach Smallmana „od lat 70.”: pierwszą z nich dostał w 1980 roku (według niego samego) lub w 1981 roku (według GFA).
Zobacz też
- Płyta kratownicowa — konstrukcja, którą Smallman wymyślił w 1974 roku
- John Williams — gitarzysta, który rozsławił gitary Smallmana
- Fleta — pracownia, na której wzór Smallman budował pierwsze gitary
- Użebrowanie wachlarzowe — tradycyjny układ, od którego Smallman odszedł
- Double top — inna nowoczesna odpowiedź na pytanie o lekką płytę
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Robert Ferguson, Hall of Fame: Greg Smallman, Guitar Foundation of America (pierwotnie Soundboard 51, nr 2): https://www.guitarfoundation.org/page/HoFSmallman
- Wikipedia (en), Greg Smallman: https://en.wikipedia.org/wiki/Greg_Smallman
- Siccas Guitars, Greg Smallman – The Australian Luthier Who Redefined the Concert Guitar: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/greg-smallman
- Siccas Guitars, kolekcja Greg Smallman & Sons: https://www.siccasguitars.com/collections/greg-smallman-sons
- Siccas Guitars, Greg Smallman & Sons Damon & Kym 2009: https://www.siccasguitars.com/products/greg-smallman-sons-damon-kym-2009
- Siccas Guitars, Greg Smallman & Sons 2014: https://www.siccasguitars.com/products/greg-smallman-sons-2014-65-cm
- Siccas Guitars, Greg Smallman and Sons 2013: https://www.siccasguitars.com/products/greg-smallman-and-sons-2013
- Classical Guitar Review, An Interview with John Williams, cz. 3: https://www.classicalguitarreview.com/an-interview-with-john-williams-part-3/56/
- The Twelfth Fret, Greg Smallman Classical 1998: https://archive.12fret.com/sold/greg-smallman-classical-1998/
- Guitar Salon International, 1992 Greg Smallman CD/CSAR: https://www.guitarsalon.com/product/1992-greg-smallman-sp-csar
- Guitar Salon International, 1999 Greg Smallman CD/CSAR: https://www.guitarsalon.com/es/product/greg-smallman-1999-cd-csar
- Guitars International, Greg Smallman & Sons Concert Model 2003: https://www.guitarsint.com/detail/Greg_Smallman__Sons/Concert_Model/620
- London Guitar Studio, Smallman Cedar Guitar 2015: https://www.londonguitarstudio.com/p/smallman-cedar-guitar-2015
- classicguitar.com, Greg Smallman and Sons: https://classicguitar.com/?p=1382
- classicguitar.com, 2021 Greg Smallman & Sons Cedar/Lattice: https://classicguitar.com/classical-guitars/2021-greg-smallman-sons-cedar-lattice-braced/
- Dream Guitars, Smallman: https://www.dreamguitars.com/brand/smallman/