Podwójna płyta (ang. double top, hiszp. doble tapa, niem. Doppeldecke) to płyta wierzchnia gitary klasycznej złożona z trzech warstw: dwóch bardzo cienkich płytek drewna i lekkiego, sztywnego rdzenia między nimi. Powstała w Niemczech pod koniec lat 80. XX wieku, w pracowni Matthiasa Dammanna.
Znak rozpoznawczy: pierwsza podwójna płyta, zbudowana przez Matthiasa Dammanna w 1989 roku, nie miała w środku Nomeksu, lecz listewki cedrowe; tworzywo znane z lotnictwa i odzieży strażackiej trafiło do jej wnętrza dopiero sześć lat później.
| Dziedzina | budowa gitary klasycznej, płyta wierzchnia |
| Inne nazwy | ang. sandwich top (płyta przekładana), composite top (płyta złożona); hiszp. doble tapa; niem. Doppeldecke |
| Budowa | dwie płytki świerkowe albo cedrowe, każda grubości ok. pół milimetra, i rdzeń grubości ok. 2 mm |
| Rdzeń | listewki cedrowe (1989), plaster miodu z Nomeksu (od 1995), także balsa i inne materiały |
| Pochodzenie | Niemcy, środowisko frankfurckie; pierwsza płyta 1989 |
| Twórcy | Matthias Dammann; współtwórca lub popularyzator Gernot Wagner |
| Ceny (oferty z 2026 roku, Siccas Guitars) | gitary warsztatowe od ok. 2000 €; egzemplarze już sprzedane (odczyt z października 2026) |
Spis treści
Budowa
Zwykła płyta wierzchnia gitary to lita deska świerkowa albo cedrowa, wzmocniona od spodu listewkami, czyli żebrowaniem. Podwójna płyta składa się z trzech warstw: dwóch bardzo cienkich płytek z drewna rezonansowego (świerku albo cedru, zob. cedr i świerk) i rdzenia między nimi. Najczęściej rdzeń jest plastrem miodu z Nomeksu, czyli siatką drobnych sześciokątnych komórek z papieru wytwarzanego z tego tworzywa. Bywa też drewniany, a według uczestnika forum Delcamp we Włoszech rozpowszechnił się rdzeń z balsy.
Płytki zewnętrzne mają po ok. pół milimetra grubości, rdzeń z Nomeksu — ok. 2 mm. Taka płyta jest lżejsza i zarazem sztywniejsza od litej, dlatego żebrowanie pod nią może być znacznie delikatniejsze. Chris Kamen, autor szkicu o dziejach tej konstrukcji w serwisie classicguitar.com, zwraca uwagę, że nazwa „double top” jest myląca, bo warstwy są trzy; trafniej mówić o płycie przekładanej (sandwich top) albo złożonej (composite top). Według Kamena rdzeń daje lutnikowi drugi — obok żebrowania — sposób wpływania na zachowanie płyty.
Nomex to meta-aramid, czyli włókno syntetyczne o dużej wytrzymałości; według angielskiej Wikipedii opracował je amerykański koncern DuPont na początku lat 60. XX wieku. Plaster miodu z papieru nomeksowego nasyconego żywicą stosuje się w lotnictwie; z tego tworzywa szyje się także odzież strażacką. Podwójną płytę łączy się z różnymi układami żeber: według Kamena i sklepu Siccas Guitars istnieją odmiany z żebrowaniem wachlarzowym i z kratownicą.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| płytki zewnętrzne | 0,5–0,55 mm (u Randy’ego Reynoldsa ok. 0,6 mm) |
| rdzeń | Nomex grubości 2 mm, komórka 1/8 cala, gęstość 1,8 funta na stopę sześcienną |
| wzmocnienie rdzenia | pas sekwoi szerokości 95 mm przez środek płyty |
| klej | żywica epoksydowa i klej poliuretanowy Gorilla Glue |
| klejenie | w prasie próżniowej, ok. 90 minut na każdy etap |
| koszt rdzenia (2007) | ok. 150 USD za arkusz 4 × 8 stóp |
Kamen wymienia cztery główne układy płyty wierzchniej współczesnej gitary klasycznej. Podwójna płyta jest wśród nich najmłodsza. Kamen stawia Dammanna obok Torresa i Smallmana jako trzeciego „ojca” nowoczesnej płyty — to jego ocena.
| Układ | Twórca według Kamena |
|---|---|
| żebrowanie wachlarzowe | Antonio de Torres |
| zmodyfikowane żebrowanie wachlarzowe | wielu lutników |
| kratownica | Greg Smallman |
| podwójna płyta | Matthias Dammann |
Historia
Matthias Dammann urodził się w 1957 roku. Był samoukiem, potem studiował w akademii muzycznej we Frankfurcie nad Menem i został tam wykładowcą gitary. W 1984 roku przeniósł się do wschodniej Bawarii, by zawodowo budować gitary. Za wzory uważał instrumenty Torresa, Miguela Rodrígueza i Roberta Rucka. W 1989 roku zbudował pierwszą podwójną płytę, w całości drewnianą: dwie cienkie płytki cedrowe przedzielał w niej rdzeń z cedrowych listewek.
W 1993 roku gitarzysta Manuel Barrueco jako pierwszy muzyk światowej sławy zaczął grać na gitarze Dammanna z podwójną płytą. W połowie 1995 roku Dammann zastąpił rdzeń drewniany plastrem miodu z Nomeksu, klejonym metodą próżniową. Według Kamena na początku lat 90. czekało się na gitarę Dammanna ponad dziesięć lat. Gernot Wagner zbudował pierwszą własną podwójną płytę ok. 1997 roku; tego samego roku jego pierwsza gitara trafiła do Stanów Zjednoczonych, a podwójne płyty pokazano na zjeździe Guitar Foundation of America (GFA).
Według pisma Premier Guitar lutnicy długo strzegli tajemnicy tej metody, a ujawniły ją dopiero fora internetowe. W 2006 roku Randy Reynolds wygłosił o niej referat na festiwalu lutniczym w Healdsburgu w Kalifornii. W 2012 roku, jak podaje Kamen, Dammann przeszedł na nowy rdzeń bez Nomeksu („Dammann 3.0”) i od tej pory mówi raczej o płycie złożonej; we wrześniu 2013 roku ogłoszono, że Dammann woli nowy materiał od Nomeksu. Nazwy materiału nie ujawniono.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1957 | narodziny Matthiasa Dammanna |
| 1984 | Dammann przenosi się z Frankfurtu do wschodniej Bawarii |
| 1989 | pierwsza podwójna płyta Dammanna, z rdzeniem z listewek cedrowych |
| 1993 | Manuel Barrueco zaczyna grać na gitarze Dammanna z podwójną płytą |
| 1995 | Dammann wprowadza rdzeń z Nomeksu |
| ok. 1997 | pierwsza podwójna płyta Gernota Wagnera; pokaz na zjeździe GFA |
| 1998 | John Dick (Iowa) buduje odtąd wyłącznie podwójne płyty (według Premier Guitar) |
| 2006 | referat Randy’ego Reynoldsa w Healdsburgu |
| 2012 | Dammann przechodzi na rdzeń bez Nomeksu (według Kamena) |
Twórcy
Większość źródeł uważa za wynalazcę Matthiasa Dammanna. Drugim nazwiskiem związanym z tą konstrukcją jest Gernot Wagner. Według sklepu Siccas Guitars urodził się w 1956 roku we Frankfurcie, kształcił się w szkole budowy instrumentów w Mittenwaldzie, a w 1988 roku zdobył Grand Prix konkursu lutniczego w Paryżu (inna strona tego sklepu przypisuje tę nagrodę Matthiasowi Dammannowi). Według tego samego źródła Wagner buduje gitary zarówno z podwójną płytą, jak i z kratownicą. Uczy też budowy podwójnej płyty na kursach, na które powołują się inni lutnicy.
Kamen wymienia jako kontynuatorów Roberta Rucka, Michela Brücka, Dietera Müllera, Jima Redgate’a, Andreasa Kirschnera i Jakoba Lebischa. Pismo Premier Guitar opisuje Amerykanów Johna Dicka i Curtisa Paula, a Reynolds w 2006 roku — m.in. Pera Hallgrena, Jima Wattsa, Davida Schramma, Dake’a Traphagena i Larry’ego Breslina. Guitar Salon International zalicza Dennisa Tolza do współczesnych następców Dammanna i Wagnera. Na forum Delcamp jako twórców podwójnych płyt wymienia się też Kenny’ego Hilla, Enza Guida i Marcusa Dominellego.
Podwójną płytę budują także lutnicy hiszpańscy. Madrycki sklep Guitarras de Luthier oferuje model „65 Años” pracowni Manuel Adalid z podwójną płytą z Nomeksem i podwójnym dnem.
Muzycy
| Gitarzysta | Lutnik | Źródło |
|---|---|---|
| Manuel Barrueco | Dammann (od 1993) | Kamen; Siccas Guitars |
| David Russell | Dammann (od końca lat 90.) | Kamen; Premier Guitar; Siccas Guitars |
| Andrew York | Dammann | Guitar Salon International; Siccas Guitars |
| Scott Tennant | Dammann (gitara z 2000 r.) | Guitar Salon International |
| Jason Vieaux, William Kanengiser, Duo Melis | Wagner | Siccas Guitars |
Według Guitar Salon International Scott Tennant grał ponad dziesięć lat na gitarze Dammanna z 2000 roku (cedr i palisander, menzura 650 mm) i nagrywał na niej z Los Angeles Guitar Quartet, m.in. płytę „Guitar Heroes” nagrodzoną Grammy w 2005 roku. Sklep Siccas Guitars wymienia wśród użytkowników gitar Dammanna również Pabla Sáinza Villegasa, Tilmana Hoppstocka, Thomasa Müllera-Peringa, Franca Platina i Beijing Guitar Duo.
Na rynku
Dawniej podwójna płyta była domeną kilku mistrzów z długimi listami oczekujących. Dziś pojawia się także w seriach warsztatowych sprzedawanych przez sklepy. Ceny z jednego odczytu są orientacyjne; Guitar Salon International nie podaje cen archiwalnych egzemplarzy Dammanna.
| Instrument | Konstrukcja | Cena | Źródło |
|---|---|---|---|
| Siccas Luthiers Recital Contemporary | podwójna płyta z kratownicą | 1990 € | Siccas Guitars |
| Siccas Luthiers Creation | podwójna płyta | 2690 € | Siccas Guitars |
| Siccas Luthiers Synthesis | podwójna płyta | 3490 € | Siccas Guitars |
| Siccas Luthiers Legacy (2026) | podwójna płyta | 3990 € | Siccas Guitars |
| Manuel Adalid „65 Años” (2024) | podwójna płyta z Nomeksem, cedr, heban, 650 mm | 3990 € | Guitarras de Luthier |
Sporne szczegóły
- Kto wymyślił podwójną płytę i kto wprowadził Nomex. Kamen i sklep Siccas Guitars (szkic o pionierach) podają, że Dammann zbudował podwójną płytę w 1989 roku, Nomex dodał w 1995 roku, a Wagner budował ją dopiero od ok. 1997 roku, korzystając ze wskazówek Dammanna; Kamen nazywa pierwszeństwo Dammanna niepodważalnym. Pismo International Classical Guitar (2015) podaje, że użycie Nomeksu było pomysłem Wagnera, a Dammann rozwijał tę myśl inną drogą. Premier Guitar (2007) mówi o wspólnym opracowaniu metody przez obu, a strona Siccas o Wagnerze — o współtworzeniu pod koniec lat 80. Według Premier Guitar Wagnera natchnął dźwięk stukania w poszycie samolotu zbudowanego przez przyjaciela. Sporu między samymi lutnikami źródła nie odnotowują.
- Koniec lat 80. czy lata 90. Siccas Guitars umieszcza początek podwójnej płyty pod koniec lat 80., Guitar Salon International — w latach 90. Oba ujęcia są słuszne, tyle że dotyczą różnych etapów: 1989 to płyta z rdzeniem drewnianym, 1995 — z rdzeniem z Nomeksu.
- Miejsce zjazdu GFA w 1997 roku. Kamen pisze o La Jolla w Kalifornii, gdzie widział cedrową płytę Wagnera. Premier Guitar, za lutnikiem Johnem Dickiem, podaje St. Louis, gdzie na gitarze Dammanna grał David Russell.
- Rdzeń Dammanna po 2012 roku. Według Kamena (wiadomość z września 2013 roku) Dammann porzucił Nomex dla nowego, nieujawnionego materiału. Według Davida Schramma, który na forum Delcamp (2023) powołuje się na kurs Wagnera, Dammann wrócił do Nomeksu.
- Brzmienie. Zwolennicy (Siccas Guitars, Kamen, Premier Guitar) przypisują podwójnej płycie głośność, nośność, długie wybrzmienie i żywą reakcję na dotyk struny; Gayla Drake z Premier Guitar pisze, że taka gitara „dojrzewa” w ciągu godzin, a nie miesięcy. Reynolds uważa, że podwójna płyta nie dorównuje głośnością kratownicy, ale daje więcej mocy niż płyta lita, a jej trwałość nazywa nieudowodnioną. Uczestnicy forum Delcamp piszą o braku „lirycznego piękna” tradycyjnej gitary, o dźwięku ostrym z bliska i w małych, pogłosowych salach oraz o nierównym poziomie egzemplarzy Dammanna. Sam sklep Siccas Guitars przyznaje, że dyskusja trwa. Badań porównujących podwójną płytę z płytą litą lub kratownicą w źródłach brak.
- Nazwa „doble tapa” u innych lutników. Według uczestnika forum Delcamp „doble tapa” Manuela Contrerasa była inną konstrukcją; szczegółów nie potwierdzono. Model Carlevaro z pracowni Contrerasa (1983) miał według angielskiej Wikipedii płytę „prawie pływającą”, a nie podwójną.
Zobacz też
- Płyta kratownicowa — drugi nowoczesny układ płyty wierzchniej, dzieło Grega Smallmana
- Użebrowanie wachlarzowe — tradycyjny układ listewek pod płytą
- Lite drewno a laminat — czym podwójna płyta różni się od sklejki
- Cedr i świerk — drewno płytek zewnętrznych
- Manuel Adalid — hiszpańska pracownia z modelem z podwójną płytą
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Chris Kamen, The origin and development of the double top guitar, classicguitar.com (tekst niedatowany; najpóźniejsza wzmianka: wrzesień 2013): https://classicguitar.com/the-origin-and-development-of-the-double-top-guitar/
- Siccas Guitars, The Pioneers of the Double-Top Guitar — Dammann and Wagner: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/double-top-guitar-pioneers
- Siccas Guitars, Matthias Dammann — Pioneer of the Double-Top Guitar: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/matthias-dammann
- Siccas Guitars, Gernot Wagner: Pioneer of the Double-Top Classical Guitar: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/gernot-wagner
- Siccas Guitars, Fan-Braced vs. Double-Top vs. Lattice: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/fan-braced-double-top-lattice-classical-guitars
- Siccas Guitars, kolekcja Siccas Luthiers Double Top: https://www.siccasguitars.com/collections/siccas-luthiers-double-top
- Gayla Drake, Sandwiched Tops, Premier Guitar (9.11.2007): https://www.premierguitar.com/gear/sandwiched-tops
- International Classical Guitar, wizyta Gernota Wagnera w London Guitar Studio (1.12.2015): https://internationalclassicalguitar.com/2015/12/01/master-guitar-maker-gernot-wagner-visits-london-guitar-studio/
- Randy Reynolds, referat na Healdsburg Guitar Festival (2006), MIMF: https://www.mimf.com/library/Randy_Reynolds_Healdsburg_Guitar_Festival_seminar_paper_on_double_top_guitar_soundboard_construction_using_thin_tonewood_outerlayers_and_and_a_nomex_core__with_discussion_of_construction_methods__Picture_-04-08-2006.html
- Guitar Salon International, Orfeo Magazine nr 22: https://www.guitarsalon.com/pl/blog/orfeo-magazine-no-22
- Guitar Salon International, 2000 Matthias Dammann CD/CSAR ex-Scott Tennant: https://www.guitarsalon.com/product/2000-matthias-dammann-cd-csar-ex-scott-tennant
- Guitar Salon International, 1999 Matthias Dammann CD/CSAR: https://www.guitarsalon.com/product/1999-matthias-dammann-cd-csar
- Guitarras de Luthier, Manuel Adalid „65 Años” Doble Tapa (2024): https://www.guitarrasdeluthier.com/es/p/guitarra-manuel-adalid-65-anos/2278
- Wikipedia (en), Classical guitar: https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_guitar
- Wikipedia (en), Nomex: https://en.wikipedia.org/wiki/Nomex
- Wikipedia (en), Abel Carlevaro: https://en.wikipedia.org/wiki/Abel_Carlevaro
- Forum Delcamp, Advantage and disadvantage in sound of double top guitars: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=922504
- Forum Delcamp, Matthias Dammann new inner core: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1672443
- Forum Delcamp, Which is the best double top (nomex) guitar you have played?: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=687188