Fleta (Ignacio Fleta e Hijos, czyli „Ignacio Fleta i Synowie”) to rodzinna pracownia gitar klasycznych w Barcelonie. Otworzył ją w 1927 roku lutnik Ignacio Fleta (1897–1977). Kierowały nią kolejno trzy pokolenia rodu: Ignacio, jego synowie Francisco i Gabriel oraz wnuk Gabriel Fleta junior, który prowadzi ją dziś.
Znak rozpoznawczy: pracownia założona przez lutnika skrzypiec i wiolonczel, która w gitarach dojrzałego okresu wzmacniała płytę wierzchnią dziewięcioma listewkami, a na jej gitarę czekano w 1976 roku osiemnaście lat.
| Kraj | Hiszpania |
| Pracownia | Barcelona, od 1927 |
| Założyciel | Ignacio Fleta (ur. 31 lipca 1897 w Aragonii, zm. 11 sierpnia 1977 w Barcelonie) |
| Nauczyciele założyciela | Benito Jaume, Étienne Maire, Philippe Le Duc |
| Etykieta | „Ignacio Fleta e Hijos” (od ok. 1964) |
| Kto prowadzi dziś | Gabriel Fleta junior, wnuk założyciela |
| Instrumenty | gitary klasyczne; wcześniej skrzypce, wiolonczele i instrumenty dawne |
| Gdzie kupić dziś | zamówienie w pracowni z wieloletnią kolejką; używane egzemplarze u sprzedawców gitar lutniczych i na aukcjach |
Spis treści
Historia
Ignacio Fleta urodził się 31 lipca 1897 roku w Aragonii, w rodzinie stolarzy i ebenistów, czyli rzemieślników wyrabiających meble z cennego drewna. Miał trzynaście lat, gdy razem ze starszymi braćmi, Manuelem i Bienvenidem, wyjechał do Barcelony uczyć się budowy instrumentów. Jego nauczycielami byli Benito Jaume, Étienne Maire i Philippe Le Duc; według Guitar Salon International (GSI), amerykańskiego sklepu z gitarami lutniczymi, przekazali mu francuską szkołę lutnictwa smyczkowego. Według GSI bracia założyli w 1915 roku wspólną firmę, która budowała głównie skrzypce i wiolonczele.
W 1927 roku Ignacio otworzył w Barcelonie własną pracownię. Przez długie lata był przede wszystkim lutnikiem instrumentów smyczkowych; według historyka gitary Randy’ego Osborne’a naprawiał wiolonczele Pabla Casalsa. Według GSI w 1936 roku zbudował kopię gitary Antonia de Torresa z 1864 roku, należącej do Francisca Tárregi, a w latach 1939–1945 odtwarzał dla towarzystwa Ars Musica dawne instrumenty: harfę gotycką, fidel, lutnię i vihuelę, czyli dawną hiszpańską krewną gitary.
W 1955 roku Fleta usłyszał w radiu Andrésa Segovię grającego Bacha i postanowił poświęcić się wyłącznie gitarze. W 1957 roku zbudował pierwszą gitarę dla Segovii; według GSI mistrz zamówił potem jeszcze dwie, a od 1958 roku zamawiali u Flety także młodsi artyści, przede wszystkim John Williams. Gitary powstawały w pracowni już wcześniej: Metropolitan Museum w Nowym Jorku przechowuje egzemplarz nr 50 z 1953 roku.
Około 1964 roku synowie Francisco i Gabriel zaczęli współtworzyć wszystkie gitary, a etykieta, czyli kartka z nazwą twórcy wklejona wewnątrz pudła, zmieniła się na „Ignacio Fleta e Hijos”. Krótki film I am a guitar (International Film Bureau; według australijskiego muzeum ACMI powstał w 1972 roku) pokazuje ojca i synów przy pracy.
Ignacio Fleta zmarł 11 sierpnia 1977 roku w Barcelonie. W nekrologu w dzienniku „La Vanguardia”, przytoczonym przez Wikipedię, podano jego pełne nazwisko: Ignacio Fleta Pescador. Pracownię prowadzili dalej synowie pod tą samą etykietą, a po nich wnuk. Gabriel Fleta senior zmarł w styczniu 2013 roku.
Pokolenia
| Pokolenie | Kto | Co wiadomo |
|---|---|---|
| I | Ignacio Fleta (1897–1977) | założyciel; lutnik skrzypiec i wiolonczel, od 1927 we własnej pracowni, od 1955 wyłącznie gitary |
| II | Francisco Fleta (ur. 22 lipca 1925) | według GSI specjalista od politury szelakowej; data śmierci nieustalona |
| II | Gabriel Fleta senior (ur. 21 grudnia 1929, zm. 2013) | według GSI pierwsze skrzypce zbudował w 1954 roku |
| III | Gabriel Fleta junior | syn Gabriela; buduje gitary od lat 70. XX wieku, dziś prowadzi rodzinną pracownię |
Daty urodzenia synów podaje GSI. Według Siccas Guitars, sklepu sprzedającego gitary Flety, Gabriel junior pomagał w pracowni od trzynastego roku życia, a pierwszą gitarę zbudował w wieku siedemnastu lat.
Kolejka oczekujących
Na nową gitarę Flety czekano coraz dłużej. Barcelońska „La Vanguardia” pisała 2 listopada 1976 roku o osiemnastu latach oczekiwania. Randy Osborne zebrał dane z różnych lat:
| Rok | Czas oczekiwania |
|---|---|
| 1959 | ok. 6 miesięcy |
| 1961 | ok. 1,5 roku |
| 1964–1965 | ok. 4,5 roku |
| 1972 | 9 lat |
| 1976 | 18 lat |
| 1997 | 18 lat |
Według wywiadu z 1964 roku, przytoczonego przez Osborne’a, pracownia wydawała wtedy dwie gitary miesięcznie. Hiszpański sprzedawca Guitarras de Luthier podaje, że dziś powstają trzy lub cztery gitary rocznie.
Budowa gitar
Fleta budował gitarę po skrzypcowemu: według GSI doklejał gryf do gotowego pudła. W tradycyjnej metodzie hiszpańskiej jest odwrotnie: pudło składa się na gryfie, a stopka gryfu, czyli poszerzona nasada we wnętrzu pudła, trzyma boczki.
Spód płyty wierzchniej wzmacnia użebrowanie wachlarzowe, czyli listewki rozchodzące się wachlarzem od otworu ku mostkowi. Gitary z lat 50. mają ich siedem, późniejsze — dziewięć, podczas gdy w gitarach klasycznych zwykle spotyka się pięć albo siedem. Płytę przecinają też belki harmoniczne, czyli poprzeczne listwy usztywniające, w tym belka pod otworem rezonansowym. Pudło jest większe niż w gitarach Torresa, zwłaszcza w górnej i dolnej części, a dodatkowe wzmocnienia zwiększają jego masę i sztywność.
| Cecha | Gitary z lat 50. | Okres dojrzały |
|---|---|---|
| Płyta wierzchnia | świerk | świerk do lat 60.; od początku lat 70. niemal wyłącznie cedr |
| Listewki wachlarza | 7 | 9 |
| Boczki i płyta spodnia | palisander | zwykle palisander indyjski, rzadziej z Ameryki Środkowej |
| Menzura | 650 mm | 650 mm (wyjątkowo 647 mm) |
| Wykończenie | — | politura szelakowa (według kart gitar z lat 1961–1992) |
Menzura to długość drgającej struny od siodełka przy główce do siodełka na mostku; 650 mm to wymiar typowej pełnowymiarowej gitary klasycznej. Politura szelakowa to cienka powłoka z naturalnej żywicy, nakładana ręcznie tamponem. Według GSI receptura wykończenia pochodzi z pracy przy skrzypcach i wiolonczelach.
Muzycy
Na gitarach Flety grali Andrés Segovia, John Williams i Alirio Díaz, co potwierdza wiele niezależnych źródeł. Pojedyncze źródła wymieniają także Narcisa Yepesa (wywiad z 1964 roku), Carlosa Barbosę-Limę, dla którego powstała gitara nr 351 z 1965 roku (według konserwatorium w San Francisco), Romerów, José Reya de la Torre oraz, według listy GSI, Turibia Santosa i Carlosa Bonella.
Na rynku
Używane gitary Flety oferują wyspecjalizowani sprzedawcy gitar lutniczych, tacy jak GSI, Siccas Guitars czy Galerie des Luthiers, zwykle bez jawnej ceny. Dostępne kwoty to szacunki domów aukcyjnych i ceny wywoławcze, nie ceny zawartych transakcji.
| Rok | Gdzie | Gitara | Kwota | Rodzaj kwoty |
|---|---|---|---|---|
| 1976 | „La Vanguardia” | nowa gitara dla klienta z USA | ok. 4000 USD | pogłoska prasowa |
| 2002 | Sotheby’s | Fleta z 1961 | 14 000–18 000 GBP | szacunek, cena nieujawniona |
| 2005 | Christie’s | Fleta z 1961, gitara Johna Williamsa | 40 000–60 000 USD | szacunek, cena nieujawniona |
| b.d. | oferty w serwisie eBay | gitary z lat 1973–1994 | ok. 16 600–67 400 USD | ceny wywoławcze |
Gitary wzorowane na Flecie budują inni lutnicy. Amerykanin Kenny Hill oferował „Fleta Model” z 1998 roku za 4900–6400 USD (ceny ofertowe), a hiszpański dostawca drewna lutniczego Madinter sprzedaje plan konstrukcyjny gitary Flety z menzurą 650 mm.
Sporne szczegóły
- Miejsce urodzenia. Wikipedia i GSI podają Huesa del Común w prowincji Teruel; GSI nazywa błędem wersję Huesca, którą podaje Metropolitan Museum. Obie miejscowości leżą w Aragonii.
- Kiedy zaczął budować gitary. Konserwatorium w San Francisco podaje lata 30. Audycję z Segovią GSI i niemiecka Wikipedia datują na 1955 rok, Siccas Guitars — na wczesne lata 40. Kopia Torresa z 1936 roku i gitara z 1953 roku wskazują, że gitary powstawały wcześniej, a wyłącznie gitarom Fleta poświęcił się w połowie lat 50.
- Etykieta „e Hijos”. GSI podaje przełom 1963 i 1964 roku, Osborne około 1964, Siccas 1965. Osborne opisuje jednak wiolonczelę z taką etykietą z 1942 roku, sprzedaną w domu aukcyjnym Bonhams w 2008 roku.
- Brat Manuel. GSI pisze o Manuelu, niemiecka Wikipedia o Franciscu Manuelu. Według Siccas Francisco Manuel Fleta urodził się w 1880 roku i uczył młodszych braci. Nie rozstrzygnięto, czy to ta sama osoba.
- Kolejka. Dla 1964 roku wywiad z Fletą podaje trzy lata, zestawienie Osborne’a 4,5 roku. Dziś GSI mówi o około 20 latach, Guitarras de Luthier o ponad 10.
- Belki i wykończenie. GSI podaje cztery belki harmoniczne, Madinter jedną skośną. Twierdzenia o szczególnym „lakierze” i grubszej płycie nie mają oparcia w źródłach; karty instrumentów podają politurę szelakową.
- Oceny. Określenia w rodzaju „Rolls-Royce wśród gitar klasycznych”, przytaczane przez Wikipedię, są opiniami, nie faktami.
Zobacz też
- Antonio de Torres — twórca gitary, którą Fleta skopiował w 1936 roku
- Użebrowanie wachlarzowe — listewki pod płytą, u Flety od lat 60. dziewięć
- Ramírez — madrycki ród lutników
- Hauser — niemiecki ród lutników
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Wikipedia, Ignacio Fleta: https://en.wikipedia.org/wiki/Ignacio_Fleta
- Wikipedia (niem.), Ignacio Fleta: https://de.wikipedia.org/wiki/Ignacio_Fleta
- Guitar Salon International, Luthier Ignacio Fleta: https://www.guitarsalon.com/blog/luthier-ignacio-fleta
- Guitar Salon International, In Memoriam – Gabriel Fleta (2013): https://www.guitarsalon.com/blog/in-memoriam-gabriel-fleta
- Guitar Salon International, Fleta 1965 ex Rey de la Torre: https://www.guitarsalon.com/es/product/1965-ignacio-fleta-sp-in-ex-rey-de-la-torre
- Guitar Salon International, Fleta 1992 ex Angel Romero: https://www.guitarsalon.com/es/product/1992-ignacio-fleta-cd-in-ex-angel-romero
- Guitar Salon International, Fleta 1961 ex Lars Hannibal: https://www.guitarsalon.com/it/product/1961-ignacio-fleta-sp-csar-ex-lars-hannibal
- The Metropolitan Museum of Art, Guitar, Ignacio Fleta, 1953 (2010.420): https://www.metmuseum.org/art/collection/search/506729
- San Francisco Conservatory of Music, kolekcja Harrisa, Fleta 1965 nr 351: https://www.sfcm.edu/node/14892
- Randy Osborne, Ignacio Fleta’s waiting list in November 1976 was 18 years: https://finefretted.com/historical-articles/ignacio-fleta-s-waiting-list-in-november-1976-was-18-years
- Randy Osborne, 1964 interview: Ignacio Fleta, a luthier from Barcelona: https://finefretted.com/historical-articles/1964-interview-ignacio-fleta-a-luthier-from-barcelona
- Guild of American Luthiers, Meet the Maker: Gabriel Fleta, „American Lutherie” nr 128 (2016): https://www.search.luth.org/meet-the-maker-gabriel-fleta/
- Siccas Guitars, Ignacio Fleta 2018: https://www.siccasguitars.com/products/ignacio-fleta-2018
- Siccas Guitars, Ignacio Fleta 1954 nr 52: https://www.siccasguitars.com/products/ignacio-fleta-1954-n-52
- Siccas Guitars, Ignacio Fleta 1963 nr 287: https://www.siccasguitars.com/products/ignacio-fleta-1963-no-287
- Siccas Guitars, Ignacio Fleta 1973: https://www.siccasguitars.com/products/ignacio-fleta-1973
- Siccas Guitars, Francisco Manuel Fleta 1968: https://www.siccasguitars.com/products/francisco-manuel-fleta-1968
- Galerie des Luthiers, Ignacio Fleta 1963 nr 306: https://galeriedesluthiers.com/guitars/ignacio-fleta-1963
- Galerie des Luthiers, Ignacio Fleta e Hijos 1970: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/ignacio-fleta-e-hijos-1970
- Guitarras de Luthier, Fleta 1988 nr 887: https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/fleta-1988/2568
- guitars.de, Ignacio Fleta — one of the most important luthiers of the 20th century: https://guitars.de/en/ignacio-fleta-one-of-the-most-important-luthiers-of-the-20th-century/
- Dream Guitars, Fleta Concert Nylon: https://www.dreamguitars.com/shop/instruments/guitars/nylon-string-guitars/classical-guitars/fleta-concert-nylon/
- ACMI, I am a guitar (1972): https://www.acmi.net.au/works/97130–i-am-a-guitar/
- Brompton’s, wynik aukcji: Fleta 1961 (Sotheby’s 2002): https://www.bromptons.co/reference/results/details/guitar-by-ignacio-fleta-barcelona-1961-3.html
- Brompton’s, wynik aukcji: Fleta 1961 (Christie’s 2005): https://www.bromptons.co/reference/results/details/guitar-by-ignacio-fleta-barcelona-1961-2.html
- guitar-list.com, zestawienie ofert gitar klasycznych: https://www.guitar-list.com/compareprices/37660/us/classical%20guitars
- Madinter, Ignacio Fleta Classical Guitar Plan: https://amastydev.madinter.com/en/ignacio-fleta-classical-guitar-plan.html