Arcángel Fernández (ur. 1931 lub 1932, zm. w 2023 roku według Miguela Matea) był hiszpańskim lutnikiem z Madrytu, twórcą gitar flamenco i klasycznych. Był uczniem Marcela Barbera, a pod koniec lat 50. otworzył własną pracownię.
Znak rozpoznawczy: uczeń Marcela Barbera, który po śmierci mistrza wykształcił jego syna, a gitary tego syna wychodziły z etykietą „para casa Arcángel Fernández”.
| Kraj | Hiszpania |
| Pracownia | Madryt, calle Jesús y María |
| Lata | ur. 1931 lub 1932; zm. 2023 (według Miguela Matea) |
| Nauczyciel | Marcelo Barbero (1904–1956) |
| Szkoła | madrycka: Santos Hernández — Marcelo Barbero |
| Uczniowie | Marcelo Barbero hijo |
| Instrumenty | głównie gitary flamenco (świerk i cyprys), rzadziej klasyczne (palisander) |
| Gdzie kupić dziś | tylko na rynku wtórnym, u handlarzy gitar lutniczych |
Spis treści
- Życie
- Nauczyciel i uczniowie
- Konstrukcja i instrumenty
- Muzycy i właściciele
- Na rynku
- Sporne szczegóły
Życie
Według London Guitar Studio Fernández był z początku stolarzem meblowym. W 1954 roku trafił do warsztatu Marcela Barbera, jednego z czołowych lutników szkoły madryckiej, i został jego pomocnikiem. Przygotowywał drewno i wykańczał instrumenty; ten sam sprzedawca pisze, że do śmierci mistrza nie skończył żadnej własnej gitary.
Marcelo Barbero zmarł w 1956 roku. Fernández ukończył rozpoczęte przez niego instrumenty i za zgodą wdowy przejął pracownię. Według kolekcji Harrisa w Konserwatorium w San Francisco (SFCM) do 1957 roku budował gitary z etykietą „Viuda de Marcelo Barbero”, czyli „wdowa po Marcelu Barberze”.
Według SFCM i London Guitar Studio w 1957 roku otworzył własną pracownię wspólnie z Manuelem Rodríguezem, który później wyjechał do Los Angeles. Pracownia mieściła się przy ulicy Jesús y María w centrum Madrytu; według The Twelfth Fret pod numerem 26. Fernández budował w niej od ośmiu do dziesięciu gitar rocznie.
Jego gitary w dużej części trafiały do kolekcjonerów japońskich, dlatego rzadko pojawiają się na rynku europejskim i amerykańskim. Z czasem lista oczekujących wydłużyła się tak bardzo, że Fernández przestał przyjmować nowe zamówienia — według The Twelfth Fret w 2007 roku, w wieku 75 lat. Na emeryturze zamieszkał na Wyspach Kanaryjskich. Datę śmierci, 2023 rok, podaje tylko madrycki lutnik Miguel Mateo w zestawieniu lutników szkoły madryckiej.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1954 | zostaje pomocnikiem Marcela Barbera |
| 1956 | śmierć Barbera; Fernández kończy jego gitary i przejmuje pracownię |
| do 1957 | gitary z etykietą „Viuda de Marcelo Barbero” (według SFCM) |
| 1957 | własna pracownia, wspólnie z Manuelem Rodríguezem (według SFCM i London Guitar Studio; Flamenco Guitars for Sale podaje 1958) |
| 1959 | do pracowni dołącza Marcelo Barbero hijo (według London Guitar Studio) |
| 2007 | koniec przyjmowania zamówień (według The Twelfth Fret) |
| 2023 | śmierć (według Miguela Matea) |
Nauczyciel i uczniowie
Fernández jest ogniwem łańcucha, który prowadzi od Santosa Hernándeza przez Marcela Barbera, dawnego pomocnika Santosa, do syna Barbera. SFCM i Guitar Salon International nazywają go „jedynym uczniem” Barbera.
Po śmierci Barbera jego syn, Marcelo Barbero hijo (w źródłach także Marcelino), uczył się krótko w pracowni Ramírezów. Potem matka powierzyła go Fernándezowi. Według London Guitar Studio Barbero hijo dołączył do pracowni w 1959 roku i obaj pracowali razem przez około 40 lat. Na gitarze z 1971 roku, opisanej przez The Twelfth Fret, widnieje etykieta: „Construida por MARCELO BARBERO (HIJO) para casa Arcángel Fernández”, czyli „zbudowana przez Marcela Barbera (syna) dla pracowni Arcángela Fernándeza”.
Według SFCM w pracowni Fernándeza pracował też Masaru Kohno, zanim wrócił do Japonii i założył tam własną markę.
Konstrukcja i instrumenty
Fernández budował gitary flamenco i klasyczne, ale rozgłos zawdzięcza przede wszystkim gitarom flamenco. Większość znanych egzemplarzy to tak zwane blancas, czyli „białe” gitary flamenco z jasnymi bokami i tyłem z cyprysu oraz świerkową płytą wierzchnią. Gitary z palisandru zdarzają się rzadko.
Według SFCM we wszystkich gitarach, i cyprysowych, i palisandrowych, stosował to samo użebrowanie wachlarzowe z pięciu listewek, czyli układ cienkich listew przyklejonych od spodu do płyty wierzchniej. Według tego samego opisu, podobnie jak Barbero i Santos, nie trzymał się utrwalonego po II wojnie światowej podziału: cyprys dla flamenco, palisander i klon dla gitar klasycznych.
Klient pracowni, autor tekstu w serwisie Classic Guitar International, pisze, że Fernándezowi często przypisuje się zbudowanie pierwszej negry, czyli „czarnej” gitary flamenco z bokami i tyłem z palisandru.
Egzemplarz muzealny z kolekcji Harrisa (SFCM) to gitara nr 164 z 1962 roku: świerkowa płyta wierzchnia, palisander, oryginalne progi, lakier i golpeadores, czyli przezroczyste płytki chroniące płytę przed uderzeniami palców przy grze flamenco. Lutnik Richard Bruné opisał jej brzmienie jako pełne, głębokie i „operowe”, z dobrą równowagą i barwą.
| Rok | Płyta | Boki i tył | Menzura | Siodełko | Wykończenie |
|---|---|---|---|---|---|
| ok. 1957 | świerk | cyprys | 660 mm | 50 mm | szelak |
| 1957 (nr 35) | świerk niemiecki | cyprys | 655 mm | 52 mm | szelak |
| 1958 (nr 62) | świerk niemiecki | cyprys | 660 mm | 51 mm | nitrolakier (odnawiany przez Fernándeza) |
| 1961 | świerk | palisander indyjski | 656 mm | 52 mm | szelak |
| 1971 | świerk | cyprys | 655 mm | 52 mm | szelak |
| 1971 (Barbero hijo) | świerk | palisander indyjski | 656 mm | 54 mm | cienki lakier |
| 1979 | świerk | cyprys | 656 mm | 53 mm | szelak |
| 1989 | niepewne (zob. Sporne szczegóły) | palisander indyjski | 655 mm | 52 mm | nitrolakier |
Menzura to długość drgającej struny od siodełka do mostka, a szerokość siodełka, listewki przy główce, mówi o szerokości gryfu. Egzemplarze z lat 1957–1959 mają menzurę 660 mm, późniejsze najczęściej 655–656 mm. Politura szelakowa to tradycyjne, bardzo cienkie wykończenie z naturalnej żywicy nakładane ręcznie tamponem. Gitary z 1957 i 1971 roku mają drewniane kołki zamiast maszynek.
Muzycy i właściciele
| Właściciel | Gitara | Co wiadomo | Źródło |
|---|---|---|---|
| Mario Maccaferri | ok. 1957 | według wdowy jego ulubiona gitara | GSI |
| Andrés Heredia | 1958 | gitarzysta madryckich lokali flamenco (tablaos), kupił ją nową | GSI |
| Agustín Ríos | 1961 | gitarzysta z Morón, bratanek Diega del Gastora | Flamenco Guitars for Sale |
| Frederick Noad | 1967 | nauczyciel gry na gitarze; miał ją przez wiele lat | GSI |
| José Luis Cabrera „El Quijote” | 1970 | gitara zamówiona u Fernándeza | Flamenco Guitars for Sale, Classic Guitar International |
| Pepe Martínez | 1979 | gitarzysta koncertowy z Sewilli, pierwszy właściciel | GSI |
Na rynku
Nowych gitar Fernándeza nie ma. Kupuje się je u handlarzy gitar lutniczych, takich jak Guitar Salon International (GSI), London Guitar Studio czy hiszpański Flamenco Guitars for Sale. Ceny poniżej to ceny ofertowe; karty GSI opisujące sprzedane egzemplarze z lat 1957–1979 cen nie podają.
| Egzemplarz | Cena ofertowa | Sprzedawca |
|---|---|---|
| 1957, nr 35 | 8500 euro | Flamenco Guitars for Sale |
| 1958, nr 62 | 8400 euro | Flamenco Guitars for Sale |
| 1961 | 7800 i 9200 euro (dwa egzemplarze) | Flamenco Guitars for Sale |
| 1965 | 7100 euro | Flamenco Guitars for Sale |
| 1968, wymieniona płyta wierzchnia | 2800 euro | Flamenco Guitars for Sale |
| 1970, dla J. L. Cabrery | 9200 euro; 10 500 dolarów | Flamenco Guitars for Sale; Classic Guitar International |
| 1970 | 22 500 dolarów | Guitar Salon International |
Sporne szczegóły
- Rok urodzenia. SFCM podaje 1931. Rok 1932 podają London Guitar Studio i Miguel Mateo; wynika on też z zapisu The Twelfth Fret, że w 2007 roku Fernández miał 75 lat.
- Początek samodzielnej pracy. SFCM i London Guitar Studio podają 1957 rok i wspólną pracownię z Manuelem Rodríguezem. Flamenco Guitars for Sale pisze, że Fernández przez rok pracował dla wdowy po Barberze i usamodzielnił się w 1958 roku.
- Gitary dla Japonii. Według SFCM w 1963 roku Fernández sprzedał japońskiemu handlarzowi całą swoją produkcję; z opisu nie wynika jasno, czy chodziło o gitary przyszłe, czy już zbudowane. Żadne inne źródło tego nie potwierdza; pewne jest tylko, że wiele gitar trafiło do kolekcjonerów japońskich.
- Marcelo Barbero hijo. The Twelfth Fret podaje, że zmarł w 2007 roku. London Guitar Studio pisze o 40 latach wspólnej pracy od 1959 roku, co wskazywałoby raczej na koniec lat 90. Rok śmierci Barbera ojca to w większości źródeł 1956; Miguel Mateo podaje w jednym miejscu 1955.
- Płyta wierzchnia gitary z 1989 roku. Karta Flamenco Guitars for Sale podaje w tabeli cedr kanadyjski, a w opisie świerk kanadyjski.
- Słynni gitarzyści. Klient pracowni piszący w serwisie Classic Guitar International wymienia wśród grających na gitarach Fernándeza Sabicasa, Montoyę i Tomatita; nie potwierdza tego żadne inne źródło. Nie znaleziono też potwierdzenia, że na jego gitarze grał Paco de Lucía.
Zobacz też
- Marcelo Barbero — nauczyciel Fernándeza
- Santos Hernández — mistrz Barbera, początek tej linii lutników
- Szkoła madrycka — tradycja, z której wyrósł
- Gitara flamenco — blanca i negra
- Manuel Rodríguez — wspólnik z 1957 roku
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- San Francisco Conservatory of Music, Harris Guitar Collection, Arcángel Fernández 1962: https://sfcm.edu/node/14891
- London Guitar Studio, Luthier Arcangel Fernandez: https://www.londonguitarstudio.com/s/arcangel-fernandez-luthier
- Miguel Mateo, Guitarreros históricos de la Escuela Madrileña: https://www.miguelmateoluthier.com/orquesta-1/post-guitarreros-escuela-madrid/
- The Twelfth Fret, 1971 Arcángel Fernández by Marcelo Barbero (Hijo): https://archive.12fret.com/instruments/1971-arcangel-fernandez-marcelo-barbero-hijo-classical-guitar/
- Guitarras Ramírez, How did Marcelo Barbero learn his trade as a guitar maker?: https://guitarrasramirez.com/en/how-did-marcelo-barbero-learn-his-trade-as-a-guitar-maker/
- Classic Guitar International, The LAST Arcangel Fernandez Negra: https://classicguitar.com/?p=1288
- Guitar Salon International, Arcángel Fernández (1964, 1970): https://www.guitarsalon.com/p3523-arcangel-fernandez.html
- Guitar Salon International, c. 1957 SP/CY ex-Mario Maccaferri: https://www.guitarsalon.com/product/c-1957-arcangel-fernandez-sp-cy-ex-mario-maccaferri?mz_fss=5
- Guitar Salon International, 1958 SP/CY: https://www.guitarsalon.com/product/1958-arcangel-fernandez-sp-cy
- Guitar Salon International, 1961 SP/IN: https://www.guitarsalon.com/product/1961-arcangel-fernandez-sp-in-2
- Guitar Salon International, 1967 SP/CY ex-Fred Noad: https://www.guitarsalon.com/es/product/1967-arcangel-fernandez-sp-cy-ex-fred-noad
- Guitar Salon International, 1971 SP/CY: https://www.guitarsalon.com/de/product/1971-arcangel-fernandez-sp-cy?mz_fss=5
- Guitar Salon International, 1979 SP/CY: https://jp3.v2.guitarsalon.com/es/product/1979-arcangel-fernandez-sp-cy
- Flamenco Guitars for Sale, gitary Arcángela Fernándeza: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/
- Flamenco Guitars for Sale, 1957 nr 35: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/flamenco-guitar-arcangel-fernandez-1957-35/
- Flamenco Guitars for Sale, 1958 nr 62: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/flamenco-guitar-arcangel-fernandez-1958-62/
- Flamenco Guitars for Sale, 1961 ex Agustín Ríos: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/flamenco-guitar-arcangel-fernandez-1961-agustin-rios/
- Flamenco Guitars for Sale, 1961: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/guitarra-flamenca-arcangel-fernandez-1961/
- Flamenco Guitars for Sale, 1965: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/flamenco-guitar-arcangel-fernandez-1965-26/
- Flamenco Guitars for Sale, 1968: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/flamenco-guitar-arcangel-fernandez-1968-25/
- Flamenco Guitars for Sale, 1970: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/flamenco-guitar-arcangel-fernandez-1970/
- Flamenco Guitars for Sale, 1989: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/arcangel-fernandez-guitars/arcangel-fernandez-1989/
- Classic Guitar International, 1970 blanca: https://classicguitar.com/flamenco-guitars/1970-arcangel-fernandez-blanca/