Robert Bouchet (1898–1986) był francuskim malarzem i lutnikiem z Paryża, budowniczym gitar klasycznych. Pierwszą gitarę zbudował w 1946 roku, a w latach 50. XX wieku grali na jego instrumentach czołowi gitarzyści tamtych czasów.
Znak rozpoznawczy: malarz paryskich salonów, który pierwszą gitarę zbudował, mając niespełna pięćdziesiąt lat, a około 1957 roku dodał pod mostkiem poprzeczną listewkę, nazwaną później od jego nazwiska „Bouchet bar”.
| Kraj | Francja |
| Pracownia | Paryż |
| Lata życia | 10 kwietnia 1898 – sierpień 1986 |
| Pierwsza gitara | 1946 |
| Wzór | Julián Gómez Ramírez, Hiszpan osiadły w Paryżu |
| Szkoła budowy | kształt pudła według Antonia de Torresa |
| Dorobek | około 154 gitar (liczba sporna) |
| Gdzie zobaczyć | Musée de la musique w Paryżu, kolekcja SFCM w San Francisco |
Spis treści
Życie
Bouchet urodził się w Paryżu 10 kwietnia 1898 roku. Z wykształcenia był malarzem i nauczycielem rysunku. Wystawiał w paryskich salonach sztuki: w 1922 roku w Salon des Indépendants, a także w Salon des Tuileries i w Salon d’Automne, którego był członkiem.
Według Guitar Salon International na gitarze zaczął grać w 1932 roku. W latach 30. bywał w paryskiej pracowni Juliána Gómeza Ramíreza, hiszpańskiego lutnika osiadłego we Francji, i tam, przyglądając się jego pracy, zainteresował się budową gitary. Gómez Ramírez nie należał do madryckiego rodu Ramírezów, choć według Siccas Guitars pracował wcześniej w pracowni José Ramíreza I. Zbudował też gitarę dla Boucheta.
Tę gitarę Bouchet stracił w czasie II wojny światowej: skradziono ją albo zaginęła. Po wojnie nie miał na czym grać, więc w 1946 roku, mając niespełna pięćdziesiąt lat, zbudował instrument sam. Pierwsza gitara pozostała jego własnym instrumentem do końca życia. Według Guitar Salon International miała płytę wierzchnią z sosny, a boki i spód z cyprysu, pierwszym zaś klientem lutnika był wytwórca strun Lucien Corbani.
Pierwsze gitary przyjęto dobrze i wkrótce napłynęły zamówienia. W latach 50. Bouchet stał się uznanym autorytetem w budowie gitary. Nie prowadził dużego warsztatu i nie miał wielu uczniów. W kwietniu 1986 roku rozmawiał z nim w Paryżu lutnik i badacz José Luis Romanillos. Bouchet zmarł w sierpniu 1986 roku.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1898 | narodziny w Paryżu (10 kwietnia) |
| 1922 | wystawa w Salon des Indépendants |
| lata 30. | wizyty w pracowni Juliána Gómeza Ramíreza (rok sporny) |
| 1946 | pierwsza własna gitara |
| ok. 1957 | poprzeczna listewka pod mostkiem („barre d’âme”) |
| 1958 | gitara nr 63 dla Idy Presti, dziś w Musée de la musique |
| 1977 | pierwsze spotkanie i wspólna gitara z Antoniem Marínem Montero |
| 1986 | śmierć w sierpniu |
Konstrukcja i instrumenty
Kształt pudła Bouchet przejął od Antonia de Torresa za pośrednictwem Gómeza Ramíreza. Wczesne gitary, jak egzemplarz z 1950 roku opisany przez dom aukcyjny Brompton’s, są bliskie wzorom Torresa.
Jego najważniejszym pomysłem jest „barre d’âme” (dosłownie „belka duszy”), w źródłach angielskich zwana „Bouchet bar”. To krótka, poprzeczna i niesymetryczna listewka przyklejona od spodu płyty wierzchniej pod mostkiem, czyli pod drewnianą podstawką, do której przywiązuje się struny. Bouchet wprowadził ją około 1957 roku. Według Musée de la musique chciał w ten sposób uzyskać, jak sam mówił, „wielką równość, wielką równowagę między basami a wiolinami”.
Listewka przecina użebrowanie wachlarzowe, czyli rozchodzące się promieniście listewki, które usztywniają płytę od spodu. Wczesne gitary Boucheta miały siedem takich listewek, dojrzałe — pięć; dwie skrajne przechodzą pod dolną poprzeczką płyty. Autor pisma Vintage Guitar dopatruje się w tym rozwiązaniu podobieństwa do mało znanego patentu Hermanna Hausera.
| Cecha | Gitary Boucheta od lat 50. |
|---|---|
| Płyta wierzchnia | świerk |
| Boki i spód | palisander brazylijski (z Rio) |
| Gryf | mahoń honduraski |
| Podstrunnica | heban (w gitarze z 1958 roku — z Gabonu) |
| Menzura | 650 mm |
| Szerokość siodełka | 51–53,5 mm (według kart sprzedażowych) |
| Wykończenie | politura szelakowa |
| Użebrowanie | pięć listewek wachlarza i poprzeczna listewka pod mostkiem |
Menzura to długość drgającej struny od siodełka przy główce do siodełka na mostku; 650 mm to wymiar typowej pełnowymiarowej gitary klasycznej. Politura szelakowa to cienka powłoka z naturalnej żywicy, nakładana ręcznie tamponem. Wyjątki od tej budowy też się zdarzały: według Guitar Salon International gitara z 1970 roku ma boki z palisandru indyjskiego.
Etykiety do swoich gitar Bouchet projektował i drukował sam. Przebieg budowy opisał w ręcznie pisanym i ilustrowanym zeszycie „Cahier d’atelier” (zeszyt warsztatowy), który przechowuje dziś paryskie Musée de la musique. W 2025 roku ukazała się dwujęzyczna, francusko-angielska monografia Robert Bouchet 1898–1986: Peintre & Luthier (216 stron), z tekstami m.in. Juliana Breama, José Luisa Romanillosa, Daniela Friedericha, Dominique’a Fielda i Jeana-Pierre’a Mazégo.
Muzycy
Na gitarach Boucheta grali Ida Presti i Alexandre Lagoya, Julian Bream, Emilio Pujol, Oscar Ghiglia, Turibio Santos i Manuel López Ramos. Bream miał cztery gitary Boucheta, z lat 1957, 1960, 1962 i 1964; jedną z nich skradziono w Nowym Jorku. Według Brompton’s płytę Popular Classics for Spanish Guitar nagrał na gitarach Boucheta z lat 1957 i 1962.
Według Musée de la musique gitara z 1958 roku należała do duetu Presti–Lagoya. Po śmierci Idy Presti w 1967 roku instrument przechowywała jej córka Elisabeth, a w 2002 roku kupiło go muzeum (numer inwentarzowy E.2002.3.1). W monografii z 2025 roku gitara ta nosi numer 63.
Następcy
Bouchet wpłynął przede wszystkim na kilku lutników francuskich i na pracownię Marínów w Granadzie.
- Antonio Marín Montero z Granady poznał Boucheta w 1977 roku; zbudowali wtedy razem gitarę i przyjaźnili się do śmierci Francuza. Według Madera Guitarras w 1979 roku wspólnie zbudowali trzy kolejne gitary w Normandii. Marín buduje gitary określane jako „model Bouchet”, z listewką pod mostkiem.
- Daniel Friederich, paryski lutnik, budował pod wpływem Boucheta i dobrze go znał. Źródła nie nazywają go uczniem w ścisłym znaczeniu.
- Dominique Field pozostawał pod wpływem Boucheta; według Siccas Guitars poznał go w 1974 roku i przez blisko dziesięć lat bywał w jego pracowni.
- Victor Bedikian uczył się u Boucheta budowy w stylu Torresa, a po 1977 roku Bouchet często odwiedzał jego paryską pracownię.
- Jean-Pierre Mazé według francuskiej Wikipedii uczył się u Boucheta od 1979 roku.
Richard Bruné, cytowany przez konserwatorium w San Francisco, widzi wpływ Boucheta wyraźniej u dzisiejszych lutników z Granady niż u jego francuskich następców.
Na rynku
Oryginalne gitary Boucheta pojawiają się w handlu rzadko. Sprzedawcy, m.in. Guitar Salon International i lyońska Galerie des Luthiers, pokazują sprzedane egzemplarze bez cen. Znane są jedynie szacunki domu aukcyjnego Brompton’s.
| Aukcja | Gitara | Szacunek |
|---|---|---|
| Brompton’s, Londyn, październik 2013, poz. 289 | Bouchet nr 82 z 1962 roku | 25 000–35 000 GBP |
| Brompton’s, Londyn, październik 2014, poz. 173 | Bouchet z 1950 roku | 20 000–30 000 GBP |
W zbiorach instytucji znajdują się co najmniej dwie gitary Boucheta: Musée de la musique w Paryżu gitarę Idy Presti z 1958 roku, a konserwatorium w San Francisco (kolekcja Harrisa) według swojej strony — egzemplarz z 1961 roku. Gitary „model Bouchet” buduje pracownia Marínów; według sklepu xguitars gitarę Antonia Marína Montero z 2006 roku sprzedano za 12 000 dolarów.
Sporne szczegóły
- Liczba gitar. Najczęściej podaje się 154 (Guitar Salon International, Brompton’s, Siccas Guitars, monografia). Inne źródła mówią o „nieco ponad 150”, „mniej niż 155” (Vintage Guitar), 156 (SFCM) albo około 180 (jeden z wpisów Siccas Guitars).
- Spotkanie z Gómezem Ramírezem. Musée de la musique podaje rok 1938, opis monografii — lata 1935–1937, inne źródła — połowę lat 30.
- Listewka pod mostkiem. Około 1957 roku według Musée de la musique i opisu monografii; około 1956 roku według Vintage Guitar; Siccas Guitars pisze o połowie lat 50.
- Użebrowanie. Francuska Wikipedia opisuje wachlarz z siedmiu listewek; karty sprzedażowe i Vintage Guitar — pięć listewek w gitarach dojrzałych, siedem we wczesnych.
- Gdzie poznali się Presti i Lagoya. Według francuskiej Wikipedii i Finna Wandahla — w pracowni Boucheta; według encyclopedia.com — na wieczorze u Andrégo Verdiera w Paryżu, na początku lat 50. Angielska Wikipedia podaje rok 1951, bez miejsca; część biografii duetu wskazuje rok 1950.
- Koniec pracy. Blue Book of Guitar Values (za Tonym Baconem) podaje „być może późne lata 70.”, Siccas Guitars — wczesne lata 80.
- Częste pomyłki. Bouchet nie był stolarzem z zawodu, jak podaje jeden tekst, lecz malarzem. Julián Gómez Ramírez był Hiszpanem, nie Francuzem. Nazwisko paryskiego lutnika brzmi Friederich, nie „Friedrich”.
Zobacz też
- Antonio de Torres — twórca wzoru, z którego wyszedł Bouchet
- Victor Bedikian — paryski lutnik, który uczył się u Boucheta
- Użebrowanie wachlarzowe — listewki pod płytą, które Bouchet uzupełnił
- Hauser — niemiecki ród lutników z tej samej epoki
- Ramírez — madrycki ród lutników, z którym bywa mylony Gómez Ramírez
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Philharmonie de Paris, Musée de la musique, Guitare Robert Bouchet (E.2002.3.1): https://edutheque.philharmoniedeparis.fr/0157837-guitare-robert-bouchet.aspx
- Wikipedia (fr), Robert Bouchet: https://fr.wikipedia.org/wiki/Robert_Bouchet
- San Francisco Conservatory of Music, Harris Guitar Collection, Bouchet 1961: https://sfcm.edu/node/14890
- Guitar Salon International, Luthier Robert Bouchet: https://www.guitarsalon.com/luthier-robert-bouchet
- Guitar Salon International, Robert Bouchet 1898–1986: Peintre & Luthier: https://www.guitarsalon.com/product/robert-bouchet-1898-1986-peintre-luthier
- Guitar Salon International, Coming soon: Robert Bouchet book: https://www.guitarsalon.com/blog/coming-soon-robert-bouchet-book
- Guitar Salon International, Robert Bouchet #1 (1946): https://www.guitarsalon.com/product/1946-robert-bouchet-1-pi-cy-ex-robert-bouchet
- Guitar Salon International, Robert Bouchet 1957: https://www.guitarsalon.com/product/1957-robert-bouchet-sp-csar
- Guitar Salon International, Robert Bouchet 1960: https://www.guitarsalon.com/product/1960-robert-bouchet-sp-csar
- Guitar Salon International, Robert Bouchet 1965: https://www.guitarsalon.com/product/1965-robert-bouchet-sp-csar
- Guitar Salon International, Finn Wandahl, Bouchet and Brøgger: https://www.guitarsalon.com/it/blog/bouchet-and-brogger-a-dream-comes-true-by-finn-wandahl
- Guitar Salon International, Luthier Dominique Field: https://guitarsalon.com/luthier-dominique-field
- Vintage Guitar, 1967 Robert Bouchet (2005): https://www.vintageguitar.com/3280/1967-robert-bouchet/
- Siccas Guitars, Robert Bouchet — The Painter Who Founded the French School: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/robert-bouchet-luthier
- Siccas Guitars, Robert Bouchet: The Life and Legacy of a Master Luthier: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/robert-bouchet-the-life-and-legacy-of-a-master-luthier
- Siccas Guitars, Robert Bouchet’s label: https://www.siccasguitars.com/2023/01/18/robert-bouchets-label/
- Siccas Guitars, Julián Gómez Ramírez: https://www.siccasguitars.com/collections/julian-gomez-ramirez
- Siccas Guitars, Dominique Field: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/dominique-field
- Siccas Guitars, Daniel Friederich 1966: https://www.siccasguitars.com/shop/guitar/daniel-friederich-1966/
- Proantic, Robert Bouchet, Snow at Crouttes-sur-Marne: https://proantic.com/en/1325115-robert-bouchet-1898-1986-snow-at-crouttes-sur-marne.html
- Madera Guitarras, Robert Bouchet, peintre & luthier: https://maderaguitarras.com/shop/robert-bouchet-peintre-luthier-book/
- Madera Guitarras, Antonio Marín Montero: https://maderaguitarras.com/guitarreros/antonio-marin-montero/
- LACG, Antonio Marín Montero: https://www.lacg.net/antonio-marin-montero/
- Brompton’s, Robert Bouchet, Paryż 1950: https://www.bromptons.co/reference/results/details/guitar-by-robert-bouchet-paris-1950.html
- Brompton’s, Robert Bouchet 1962: https://www.bromptons.co/reference/results/details/guitar-by-robert-bouchet-1962.html
- Galerie des Luthiers, Robert Bouchet 1964: https://galeriedesluthiers.com/guitars/robert-bouchet-1964
- Forum Delcamp, Bouchet’s Cahier d’atelier: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1691277
- Forum Delcamp, gitary Juliana Breama: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1289361
- Wikipedia (en), Victor Bedikian: https://en.wikipedia.org/wiki/Victor_Bedikian
- guitar-list.com, Victor Bedikian: https://www.guitar-list.com/brands/victor-bedikian
- xguitars, Antonio Marín Montero 2006: https://www.xguitars.com/products/antonio-marin-montero-2006
- Blue Book of Guitar Values, Bouchet: https://bluebookofguitarvalues.com/acoustic-guitars/manufacturers/BOUCHET
- Wikipedia (en), Ida Presti: https://en.wikipedia.org/wiki/Ida_Presti
- Encyclopedia.com, Presti, Ida (1924–1967): https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/presti-ida-1924-1967