Modesto Borreguero (Modesto Borreguero Ortega, ok. 1892–1969) to hiszpański lutnik z Madrytu, budowniczy gitar klasycznych i flamenco. Uczył się u Manuela Ramíreza, a własną pracownię prowadził od 1923 lub 1924 do 1963 roku.
Znak rozpoznawczy: czeladnik Manuela Ramíreza; po śmierci mistrza pracował dalej w warsztacie wdowy, a pod koniec życia budował gitary wyłącznie dla jednego madryckiego sklepu, Casa Garrido.
| Kraj | Hiszpania |
| Pracownia | Madryt (kolejno pod kilkoma adresami) |
| Lata życia | ok. 1892–1969 (rok urodzenia sporny) |
| Nauczyciel | Manuel Ramírez |
| Szkoła | madrycka |
| Instrumenty | gitary klasyczne i flamenco; po wojnie także bandurrie i laúdy |
| Uczniowie | Enrique Borreguero, Vicente Pérez Camacho, Félix Manzanero, Hernández y Aguado |
| Gdzie kupić dziś | u handlarzy dawnymi gitarami hiszpańskimi; pojedyncze egzemplarze |
Spis treści
Życie
Modesto Borreguero Ortega urodził się w Madrycie. Według hiszpańskiej i angielskiej Wikipedii, które opierają się na książce Luisa F. Leala Pinara Guitarreros de Madrid (2008), przyszedł na świat 15 czerwca 1892 roku w dzielnicy Chamberí, a jego rodzicami byli José Borreguero z Pinto i Carmen Ortega z Madrytu. Inne podawane daty urodzenia omawia dział „Sporne szczegóły”.
Jako dwunastoletni chłopiec trafił do warsztatu Manuela Ramíreza przy ulicy Arlabán 10. Pracował tam obok Santosa Hernándeza i Dominga Estesa; Wikipedia nazywa tę trójkę filarami szkoły madryckiej. Siccas Guitars nazywa Borreguera najmłodszym członkiem warsztatu.
Manuel Ramírez zmarł w 1916 roku. Borreguero planował już wtedy własną pracownię i miał wydrukowane etykiety, lecz na prośbę wdowy został i pracował dalej w warsztacie, który sprzedawał gitary z etykietą „Viuda de Manuel Ramírez” (wdowa po Manuelu Ramírezie). Według strony pracowni Guitarras Ramírez Borreguero był ostatnim czeladnikiem, który ten warsztat opuścił.
Samodzielną pracownię otworzył w 1923 lub 1924 roku przy ulicy Duque de Fernán Núñez 5. Lata 20. i 30. były okresem jego największej wydajności; większa część gitar trafiała wtedy do Ameryki Południowej, głównie do Argentyny. Według Wikipedii w 1934 roku Domingo Prat umieścił go w swoim słowniku gitarzystów.
W czasie wojny domowej stracił pracownię, a w październiku 1936 roku zmarła jego żona, Amalia Marcos San Martín. Został z dwojgiem dzieci. Po wojnie budował obok gitar także bandurrie i laúdy, czyli hiszpańskie instrumenty szarpane o podwójnych strunach, grane kostką. Pod koniec lat 40. ONCE, hiszpańska organizacja niewidomych, zamówiła u niego komplet instrumentów dla swojej rondalli, zespołu złożonego z gitar, bandurrii i laúdów.
Od 1952 roku budował wyłącznie dla madryckiego sklepu muzycznego Casa Garrido. Według relacji Garrida, przytaczanej przez Wikipedię, gitara Borreguera kosztowała wtedy 5000 peset. W 1963 roku z powodu choroby zakończył pracę. Zmarł w Madrycie w czerwcu 1969 roku.
Pracownie i etykiety
| Lata | Miejsce | Co wiadomo |
|---|---|---|
| od 1904 | warsztat Manuela Ramíreza, Arlabán 10 | nauka i praca u mistrza |
| 1916–1923/24 | warsztat wdowy po Ramírezie | gitary z etykietą „Viuda de Manuel Ramírez” |
| od 1923/24 | Duque de Fernán Núñez 5 | własna pracownia; wywóz gitar do Argentyny |
| ok. 1935–1936 | Mesón de Paredes 59 (według Wikipedii) | pracownia utracona w czasie wojny |
| 1945–1948 | Zurita 27 | zamówienie ONCE pod koniec lat 40. |
| 1948–1952 | warsztat Hernándeza i Aguada, Ribera de Curtidores 9 | wspólna praca z dwoma młodszymi lutnikami |
| 1952–1963 | Desengaño 4 | gitary wyłącznie dla sklepu Casa Garrido |
- „Viuda de Manuel Ramírez” — gitary z warsztatu wdowy po Ramírezie, w których powstawaniu brał udział Borreguero. Według Wikipedii znaczył je stemplem „MB”, by odróżnić swoją pracę od pracy Santosa Hernándeza.
- „Único Oficial de Manuel Ramírez” (jedyny czeladnik Manuela Ramíreza) — według Wikipedii etykieta z 1917 roku.
- „Modesto Borreguero, Constructor. Antiguo oficial de Manuel Ramírez” (budowniczy, dawny czeladnik Manuela Ramíreza) — etykieta samodzielnej pracowni.
- Etykieta sklepu Casa Garrido — używana po 1952 roku; właściciel jednej z takich gitar opisał na forum Delcamp etykietę „Casa Garrido by Modesto Borreguero” z ręcznie wpisanym rokiem.
Uczniowie
- Enrique Borreguero Marcos — syn i pierwszy uczeń; w latach 1971–1984 czeladnik w warsztacie José Ramíreza. Swoją pracę znaczył inicjałami „EB” na piętce, czyli zgrubieniu u nasady gryfu.
- Vicente Pérez Camacho — uczeń.
- Félix Manzanero — uczył się u niego wykańczania gitar politurą szelakową, czyli cienką warstwą naturalnej żywicy nakładanej ręcznie, a potem przeszedł do warsztatu José Ramíreza III.
- Hernández y Aguado — Manuel Hernández i Victoriano Aguado, którym przekazał wiedzę o tradycyjnej budowie gitar. Fine Fretted przytacza słowa Richarda Brunégo: „Modesto Borreguero gave us Hernandez y Aguado” (to Modesto Borreguero dał nam Hernándeza i Aguada).
Instrumenty
Borreguero budował gitary klasyczne i flamenco.
| Rok | Rodzaj | Płyta | Boki i tył | Menzura | Siodełko | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1928 | klasyczna | świerk | cyprys | 643 mm | 50 mm | Galerie des Luthiers |
| 1930 | flamenco | świerk niemiecki | cyprys | 645 mm | 52 mm | Flamenco Guitars for Sale |
| 1930 | klasyczna | świerk | palisander | 653 mm | 52 mm | Vintage & Rare |
| 1944 | klasyczna | świerk | palisander | 650 mm | 52 mm | Reverb |
| 1953 | klasyczna, dla Casa Garrido | świerk, płyta wypukła | mahoń kubański | 655 mm | 53 mm | Fine Fretted |
| 1956 | klasyczna, etykieta Casa Garrido | — | mahoń honduraski | — | — | forum Delcamp |
Menzura, czyli długość drgającej części struny od siodełka do mostka, wynosi w tych gitarach od 643 do 655 mm, a szerokość siodełka od 50 do 53 mm. Gitara klasyczna z 1928 roku i gitara flamenco z 1930 roku mają boki i tył z cyprysu, drewna typowego dla gitar flamenco. Według Fine Fretted gitara z 1953 roku ma pięć listewek użebrowania wachlarzowego, czyli wzmocnień przyklejonych od spodu płyty w kształcie wachlarza.
Kształt główki zmieniał się z czasem: Vintage & Rare opisuje główkę gitary z 1930 roku jako podobną do główek Santosa Hernándeza, a sprzedawca egzemplarza z 1944 roku — jako wzorowaną na gitarach Antonia de Torresa.
Muzycy i kolekcje
Według hiszpańskiej Wikipedii, powołującej się na dziennik 20 Minutos (2015), na gitarze Borreguera Narciso Yepes nagrał „Romance” do filmu Zakazane zabawy (Jeux interdits). Instrument pokazano w 2015 roku w Museo de la Guitarra Antonio de Torres w Almerii, co opisał uczestnik forum Delcamp, Finn Wandahl.
Według Wikipedii dwie gitary Borreguera należały do kolekcji Sheldona Urlika. Fine Fretted podaje, że uczeń Borreguera, Félix Manzanero, miał cztery jego gitary: z lat 1931, 1947, 1950 i 1956.
Na rynku
| Gitara | Sprzedawca | Cena | Stan oferty |
|---|---|---|---|
| 1928, klasyczna | Galerie des Luthiers (Lyon) | nie podano | — |
| 1930, flamenco | Flamenco Guitars for Sale | 8500 euro | sprzedana |
| 1930, klasyczna | Vintage & Rare | nie podano | sprzedana |
| 1944, klasyczna | Reverb (Vintage-Guitar-World, Niemcy) | 14 595 euro | wystawiona w 2026 roku, brak na stanie |
| 1953, klasyczna (Casa Garrido) | Fine Fretted (USA) | 16 000 dolarów | aktywna (październik 2026) |
Podane kwoty to ceny ofertowe sprzedawców, a nie wycena rynkowa.
Sporne szczegóły
- Rok urodzenia. Wikipedia, za Lealem Pinarem, podaje datę 15 czerwca 1892 roku; rok 1892 podaje też Flamenco Guitars for Sale. Część handlarzy i forum Delcamp podają rok około 1893, co według Fine Fretted pochodzi z biografii pióra José Romanillosa. Fine Fretted, powołując się na relację syna lutnika, podaje rok 1901; tę wersję trudno jednak pogodzić z nauką u Ramíreza od 1904 roku.
- Dzień śmierci. Angielska Wikipedia podaje w ramce 21 czerwca 1969 roku, a w tekście — tak jak hiszpańska — 22 czerwca.
- Początek nauki. Wikipedia podaje 1904 rok (w wieku 12 lat). Handlarze przyjmujący rok urodzenia 1893 podają tym samym rok 1905. Fine Fretted podaje, że Borreguero pracował u Ramíreza od 1913 roku.
- Własna pracownia. Wikipedia i Flamenco Guitars for Sale podają 1923 rok, strona Guitarras Ramírez — 1924, a Fine Fretted — dokładną datę: 26 lipca 1924 roku. Guitarras Ramírez dodaje, że pod adres Duque de Fernán Núñez 5 Borreguero przeniósł się dopiero w latach ok. 1927–1931.
- Rok ślubu. Wikipedia podaje 1916 rok, Reverb i Vintage & Rare — 1924.
- Lata 1948–1952. Guitar Salon International, forum Delcamp i Vintage & Rare piszą, że Hernández i Aguado wynajęli Borreguerowi miejsce w swoim warsztacie; Guitar Salon International sam nazywa tę historię legendą. Fine Fretted podaje odwrotnie: to Borreguero wynajmował im miejsce. Według Fine Fretted Hernández y Aguado budowali gitary już od 1941 roku, a więc przed wspólną pracą.
- Casa Garrido czy Casa Garijo. Na forum Delcamp przypisuje się Borreguerowi także gitary z etykietą „Casa Garijo” bez nazwiska lutnika i bez daty. Nie wiadomo, czy wszystkie są jego dziełem.
Zobacz też
- Manuel Ramírez — nauczyciel Borreguera
- Santos Hernández — towarzysz z warsztatu Ramíreza
- Domingo Esteso — drugi towarzysz z warsztatu Ramíreza
- Hernández y Aguado — pracownia lutników, których uczył
- Szkoła madrycka — tradycja, do której należał
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Wikipedia (es), Modesto Borreguero: https://es.wikipedia.org/wiki/Modesto_Borreguero
- Wikipedia (en), Modesto Borreguero: https://en.wikipedia.org/wiki/Modesto_Borreguero
- Guitarras Ramírez, historia warsztatu: https://guitarrasramirez.com/en/?p=25741
- Siccas Guitars, Manuel Ramírez 1864–1916: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/manuel-ramirez-1864-1916
- Siccas Guitars, Hernandez y Aguado (PDF): https://cdn.siccasguitars.com/wp-content/uploads/sites/3/2023/09/Hernandez-y-Aguado.pdf
- Fine Fretted, 1953 Modesto Borreguero Ortega: https://finefretted.com/instrument/1953-modesto-borreguero-ortega-1901-1969
- Fine Fretted, Viuda de Manuel Ramírez: https://finefretted.com/instrument/viuda-de-manuel-ramirez-1864-1916
- Flamenco Guitars for Sale, Modesto Borreguero guitars: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/modesto-borreguero-guitars
- Flamenco Guitars for Sale, gitara flamenco 1930: https://www.flamencoguitarsforsale.net/en/modesto-borreguero-guitars/flamenco-guitar-modesto-borreguero-1930/
- Galerie des Luthiers, Modesto Borreguero 1928: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/modesto-borreguero-1928/
- Vintage & Rare, Modesto Borreguero 1930: https://www.vintageandrare.com/product/Modesto-Borreguero-1a-Handmade-1930-73205
- Reverb, Modesto Borreguero 1944: https://reverb.com/en-cy/item/74454746-modesto-borreguero-1944-classical-guitar-style-of-manuel-ramirez-domingo-esteso-santos-hernandez-check-video
- guitar-list.com, Modesto Borreguero: https://www.guitar-list.com/brands/modesto-borreguero
- Forum Delcamp, Casa Garrido Guitar: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=768278
- Forum Delcamp, Torres museum in Almeria: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1073084
- Kazu Suwa, Hernández y Aguado: https://www.kazu-classicalguitar.co.uk/essays/hernandez-y-aguado-guitar
- Guitar Salon International, 1964 Hernández y Aguado: https://www.guitarsalon.com/product/1964-hernandez-y-aguado-sp-csar