Hanika (Armin Hanika Gitarrenbau) to niemiecka rodzinna manufaktura gitar klasycznych i flamenco z Baiersdorfu koło Erlangen w Bawarii. Założył ją w 1953 roku Helmut Hanika, a od 1993 roku prowadzi ją jego syn Armin.
Znak rozpoznawczy: rodzinna manufaktura, która razem z Politechniką Drezdeńską opracowała gitary koncertowe z krajowego drewna obrabianego w wysokiej temperaturze, bez drewna tropikalnego; przedsięwzięcie otrzymało tytuł rzemieślniczego projektu roku 2019.
| Kraj | Niemcy |
| Siedziba | Baiersdorf koło Erlangen (Frankonia Środkowa, Bawaria) |
| Rok założenia | 1953 |
| Założyciel | Helmut Hanika (1932–2020) |
| Kto prowadzi dziś | Armin Hanika (ur. 1964), mistrz od 1987 roku |
| Instrumenty | gitary klasyczne i flamenco, także z krótszą menzurą |
| Gdzie kupić dziś | u autoryzowanych sprzedawców, m.in. Thomann, Musik Produktiv, Siccas Guitars |
Spis treści
- Historia
- Gitary z drewna krajowego
- Konstrukcja i instrumenty
- Serie i modele
- Muzycy
- Na rynku
- Sporne szczegóły
Historia
Helmut Hanika urodził się w 1932 roku w Schönbachu w Kraju Chebskim (dziś Luby w Czechach), w miasteczku słynącym z budowy skrzypiec. Po II wojnie światowej rodzina została wysiedlona. W latach 1947–1949 Helmut uczył się skrzypiarstwa u dziadka Antona Mayera, który prowadził małą pracownię skrzypiec w Baiersdorfie.
1 czerwca 1953 roku Helmut zarejestrował własną działalność. Pierwsze mandoliny sprzedał frankońskiej wytwórni Framus. W lipcu 1957 roku przeniósł się do większej pracowni przy Egerstraße w Baiersdorfie. Według sklepu Siccas Guitars do 1964 roku gitary pracowni, także tak zwane gitary bębnowe, trafiały do sprzedaży pod nazwą „SOLI”. W październiku 1965 roku firma zajęła się wyłącznie klasycznymi gitarami koncertowymi i przyjęła nazwę Helmut Hanika Konzertgitarren. Rok później Helmut zdał w Norymberdze egzamin mistrzowski w zawodzie budowniczego instrumentów szarpanych.
Jego syn Armin Hanika zaczął naukę w rodzinnej pracowni w 1980 roku, jako szesnastolatek. Od 1986 roku rozwijał własną linię gitar o smuklejszym pudle, wzorowaną na gitarze hiszpańskiej. W grudniu 1987 roku zdał egzamin mistrzowski — według pracowni i Siccas jako najmłodszy wówczas mistrz w Norymberdze. W 1993 roku przejął firmę i nadał jej obecną nazwę: Armin Hanika Gitarrenbau.
Według strony pracowni w 2003 roku pojawiła się w niej pierwsza pięcioosiowa frezarka sterowana komputerowo, a w 2014 roku do oferty weszły nowoczesne konstrukcje płyty: kratowa (lattice), podwójna (double top) i kompozytowa. Według tego samego źródła Helmut Hanika zmarł w październiku 2020 roku, a w kwietniu 2021 roku egzamin czeladniczy zdał Tobias Hanika, najstarszy syn Armina.
Gitary z drewna krajowego
Pierwszą gitarę z drewna krajowego, „Öko-KF” z wiśni i dębu bagiennego, pracownia wprowadziła do sprzedaży w 1990 roku, lecz gitara nie przyjęła się na rynku. Od 1 marca 2015 do 28 lutego 2017 roku Hanika prowadziła z Katedrą Techniki Drewna i Materiałów Włóknistych Politechniki Drezdeńskiej (TU Dresden) projekt badawczy w ramach federalnego programu wspierania innowacji ZIM. Kierownikiem naukowym był dr Mario Zauer.
Projekt dotyczył drewna modyfikowanego termicznie, czyli podgrzewanego do 120–220 °C przy ograniczonym dostępie tlenu. Tak obrobione drewno nadaje się do budowy instrumentu po mniej więcej roku, podczas gdy drewno tropikalne trzeba sezonować, czyli powoli suszyć, od sześciu do dziesięciu lat. W gitarach użyto krajowych gatunków: świerku, klonu, dębu i wiśni. Sonntagsblatt wymienia także wiąz, brzęk (Elsbeere) i śliwę.
Z projektu wyrosła seria czterech modeli bez drewna tropikalnego, po jednym w każdej z czterech klas oferty. 9 maja 2019 roku w Berlinie przedsięwzięcie otrzymało tytuł „ZIM-Handwerksprojekt des Jahres 2019” (rzemieślniczy projekt roku programu ZIM). Według Sonntagsblatt model 56 AFN ma płytę z termicznie obrabianego świerku, boki i spód z klonu, gryf z wiśni, listewki z brzęku oraz podstrunnicę i mostek ze śliwy.
Nie mylić serii. Seria z drewna krajowego nosi nazwę Nativ (strona pracowni) albo Native (Deutsche Handwerks Zeitung). To inna linia niż seria Natural — klasyczne gitary z płytą ze świerku albo cedru, z palisandrem i użebrowaniem wachlarzowym.
Konstrukcja i instrumenty
Według pracowni i Politechniki Drezdeńskiej gitary Haniki powstają „w przeważającej mierze ręcznie”. Oferta dzieli się na cztery klasy: Basisklasse (podstawowa), Mittelklasse (średnia), Oberklasse (wyższa) i Meisterklasse (mistrzowska). Najwyższą linią jest seria 1a. Pracownia prowadzi też własny dział instrumentów na zamówienie (Custom Shop).
Standardowa menzura, czyli długość drgającej struny od siodełka do mostka, wynosi 650 mm, a szerokość gryfu przy siodełku — 52 mm. Na życzenie pracownia buduje gitary z menzurą 640 mm i siodełkiem 51 mm; według Siccas Guitars także 630 mm i 50 mm. Płyty bywają wykańczane szelakiem, czyli tradycyjną politurą z naturalnej żywicy, a korpusy także lakierem poliuretanowym albo akrylowym utwardzanym światłem nadfioletowym.
Obok tradycyjnych gitar z użebrowaniem wachlarzowym, czyli listewkami rozchodzącymi się wachlarzem pod płytą, Hanika buduje gitary z użebrowaniem kratowym (lattice), w którym listewki tworzą siatkę, oraz z płytą podwójną (double top), złożoną z dwóch cienkich warstw drewna z lekkim wypełnieniem pośrodku. Model 1a DTL łączy według pracowni oba rozwiązania w lekko wysklepionej płycie.
| Seria | Płyta i jej budowa |
|---|---|
| Natural | użebrowanie wachlarzowe: pięć listewek ułożonych niesymetrycznie (karta Natural PF) |
| Torres, TorresCeder | nazwa nawiązuje do wzoru Antonia de Torresa, twórcy nowoczesnej gitary klasycznej |
| New Century | według Siccas Guitars z wewnętrznym drugim spodem |
| Fusion | płyta kompozytowa „Hanika Composite Decke” |
Według strony pracowni znakiem marki jest ażurowo wycinana główka.
Serie i modele
| Model | Płyta | Boki i tył | Cena (rok, źródło) |
|---|---|---|---|
| 50 PC Basis | cedr | palisander | 5099 zł (2026, Thomann.pl) |
| 54PF | lity świerk | palisander indyjski | 5399 zł (2026, Thomann.pl); 1650 USD (2026, xguitars) |
| 54PC | cedr | palisander | 5399 zł (2026, Thomann.pl) |
| 56 AFN (drewno krajowe) | świerk obrabiany termicznie | klon | — |
| Natural PF (podstrunnica z grenadillu) | świerk | palisander indyjski | 1899 EUR (2026, Musik Produktiv, Thomann.ie) |
| Natural PC | cedr | palisander | 2300 USD (2026, xguitars) |
| Natural Torres | świerk albo cedr | — | 3650 EUR (2026, Siccas, cena regularna) |
| Natural Doubletop | cedr | palisander indyjski | 4950 EUR, menzura 64 cm (2026, Siccas, cena regularna) |
| HE Torres | cedr | — | 5100 EUR (2026, Siccas, cena regularna) |
| HE Doubletop | cedr | ziricote | 4399 GBP (2026, Thomann UK) |
| New Century DTL | — | — | 7800 USD (2026, xguitars) |
| 1a DTL | cedr, płyta podwójna z kratą | grenadill z Mozambiku | 10 490 EUR (2026, Siccas); 12 000 USD (2026, xguitars) |
Z porównania kart wynika, że litery w nazwach modeli oznaczają drewno: F — świerk (niem. Fichte), C — cedr, P — palisander, A — klon (niem. Ahorn). Grenadill (African blackwood) to bardzo twarde, ciemne drewno afrykańskie, w kartach sklepów występujące pod obiema nazwami.
Muzycy
Według Deutsche Handwerks Zeitung niemiecki pieśniarz Reinhard Mey grał na gitarze Haniki podczas dwóch ostatnich tras koncertowych; Sonntagsblatt podaje, że był to model 1a PF. Armin Hanika powiedział temu pismu: „Chcę budować instrumenty, które po namyśle dadzą muzykowi prawdziwą możliwość wyboru”.
Na rynku
Pracownia nie podaje cen i sprzedaje gitary przez autoryzowanych sprzedawców. W Polsce modele z serii 50 i 54 oferuje Thomann (54PF i 54PC od lutego 2016 roku). Według dokumentacji projektu ZIM linia z drewna krajowego trafia do Niemiec, Szwajcarii i Austrii, a przyniosła ok. 220 000 euro dodatkowej sprzedaży. Ceny w tabeli modeli to ceny ofertowe, a nie wycena.
Sporne szczegóły
- Rok 1995. Siccas Guitars, a za nim xguitars, podają, że pracownia działa w Baiersdorfie „od 1995 roku”. Strona pracowni tego nie potwierdza: według niej dziadek Helmuta prowadził pracownię w Baiersdorfie już w latach 40., a firma działa przy Egerstraße od lipca 1957 roku.
- Roczna produkcja. Ok. 2000 gitar (dokumentacja projektu ZIM), ok. 2200 (Sonntagsblatt, 2020) albo ok. 2300 (Deutsche Handwerks Zeitung, 2019).
- Zatrudnienie. 22 osoby (Deutsche Handwerks Zeitung, Sonntagsblatt) albo 19 (Key to Bavaria). Strona pracowni przedstawia 27 członków zespołu.
- Przedział cen. Od ok. 800 do 10 000 euro (Sonntagsblatt, 2020) albo od ok. 1000 do ponad 10 000 euro (Siccas Guitars).
- Seria z drewna krajowego. Na rynku od 2018 roku (strona pracowni) albo od połowy 2017 roku (dokumentacja ZIM). Według Deutsche Handwerks Zeitung (2019) model podstawowy kosztował ok. 1200 euro wobec 800 euro za odpowiednik z drewna tropikalnego; według Sonntagsblatt gitary z drewna krajowego nie są droższe od pozostałych.
- Wypełnienie płyty podwójnej. Siccas Guitars pisze o rdzeniu z Nomexu (tworzywa o budowie plastra miodu); strona pracowni i inni sprzedawcy tego nie podają.
Zobacz też
- Hauser — najsłynniejsza niemiecka pracownia gitar klasycznych
- Höfner — inna niemiecka wytwórnia gitar klasycznych
- Użebrowanie wachlarzowe — tradycyjny układ listewek pod płytą
- Antonio de Torres — wzór modeli Torres
- Gitara flamenco — drugi rodzaj gitar w ofercie Haniki
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Hanika, Manufaktur (historia pracowni): https://www.hanika.de/de/manufaktur.html
- Hanika, strona główna: https://www.hanika.de
- Hanika, Gitarren (katalog): https://www.hanika.de/de/gitarren.html
- Hanika, 1a DTL: https://www.hanika.de/de/gitarren/meisterklasse/1a-dtl.html
- Hanika, Natural PF: https://www.hanika.de/de/gitarren/oberklasse/natural-pf.html
- Hanika, Natural PC: https://www.hanika.de/de/gitarren/oberklasse/natural-pc.html
- Deutsche Handwerks Zeitung, Handwerker und Uni forschen Gitarren aus heimischen Hölzern (12.07.2019): https://www.deutsche-handwerks-zeitung.de/?p=162230
- Deutsche Handwerks Zeitung, Gitarren-Manufaktur Hanika setzt auf thermische Modifikation (05.08.2019): https://www.deutsche-handwerks-zeitung.de/?p=162347
- T. Lechner, Wie Gitarrenbauer Armin Hanika aus Baiersdorf die Umwelt schützt, Sonntagsblatt (31.01.2020): https://sonntagsblatt.de/artikel/menschen/wie-gitarrenbauer-armin-hanika-aus-baiersdorf-die-umwelt-schuetzt
- TU Dresden, TU Dresden bringt einheimische Hölzer zum Klingen: https://tu-dresden.de/tu-dresden/newsportal/news/tu-dresden-bringt-einheimische-hoelzer-zum-klingen
- TU Dresden, ZIM-Erfolgsbeispiel 50 (PDF): https://tu-dresden.de/ing/maschinenwesen/int/hft/ressourcen/dateien/forschung/projekte/ZIM-Erfolgsbeispiel-50.pdf
- Key to Bavaria, karta firmy Armin Hanika Gitarrenbau: https://www.keytobavaria.com/company-details/armin-hanika-gitarrenbau-1034633
- Siccas Guitars, Armin Hanika – A Legacy of German Classical Guitar Making: https://www.siccasguitars.com/blogs/luthiers/armin-hanika
- Siccas Guitars, The Hanika concert guitars: https://www.siccasguitars.com/blogs/stories/the-hanika-concert-guitars-a-large-selection-of-instruments
- Siccas Guitars, kolekcja Hanika: https://www.siccasguitars.com/collections/hanika-guitars-2
- Siccas Guitars, Hanika 1a DTL: https://www.siccasguitars.com/products/armin-hanika-1a-dtl
- Siccas Guitars, Hanika New Century Doubletop: https://www.siccasguitars.com/products/armin-hanika-new-century-doubletop-new-model
- Galerie des Luthiers, Hanika HE Doubletop 2025: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/hanika-he-dt-2025/
- Galerie des Luthiers, Hanika Natural Doubletop 2023: https://www.galeriedesluthiers.com/guitars/hanika-natural-doubletop
- Thomann.pl, Hanika 54PF: https://www.thomann.pl/hanika_54pf_379188.htm
- Thomann.pl, Hanika 54PC: https://www.thomann.pl/hanika_54pc.htm
- Thomann.pl, Hanika 50 PC Basis: https://www.thomann.pl/hanika_50_pc_basis.htm
- Thomann.ie, Hanika Natural PF: https://www.thomann.ie/hanika_natural_pf.htm
- Thomann UK, Hanika Meisterklasse HE Doubletop: https://www.thomann.co.uk/hanika_meisterklasse_he_doubletop.htm
- Musik Produktiv, Hanika Natural PF: https://www.musik-produktiv.com/products/hanika-natural-pf/
- xguitars, Hanika classical guitars: https://www.xguitars.com/collections/hanika-classical-guitars