Lutnicy hiszpańscy

Od pracowni Dominga Estesa przy calle Gravina 7 wywodzą się wszystkie madryckie warsztaty rodu Condów, a etykieta „Viuda y Sobrinos de Esteso” przez około dwudziestu lat po jego śmierci wymieniała obok wdowy jego krewnych.

Enrique García, ojciec barcelońskiej szkoły lutniczej, dodał do wachlarza pod płytą wierzchnią gitary ósmą, niesymetryczną listewkę po stronie strun wysokich.

Manuel Ramírez w 1891 roku odszedł od brata, José Ramíreza I, i założył konkurencyjną pracownię, z której wyszli Santos Hernández, Domingo Esteso i Modesto Borreguero.

Vicente Arias budował gitary tak, że trudno znaleźć dwie jednakowe: każda ma inny zarys pudła, inne użebrowanie i inną rozetę, a pierwszą monografię, „The Forgotten Luthier” (Zapomniany lutnik), poświęcono mu dopiero w 2021 roku.

Santos Hernández zbudował gitarę, na której Andrés Segovia grał przez około 25 lat, choć instrument nosi etykietę jego pracodawcy, Manuela Ramíreza.

Antonio de Torres zbudował w 1862 roku gitarę ze świerkową płytą wierzchnią oraz bokami i dnem z masy papierowej. Ten instrument do dziś łączy jego imię z tezą, że o brzmieniu gitary decyduje płyta wierzchnia.