Gitara crossover (gitara hybrydowa; ang. crossover, hybrid guitar) to gitara na struny nylonowe z gryfem zbliżonym do gryfu gitary akustycznej na struny stalowe albo gitary elektrycznej, czyli z węższym siodełkiem i wypukłą podstrunnicą, zwykle też z wycięciem pudła i przetwornikiem. Wczesnym przykładem był Gibson Chet Atkins CE z początku lat 80. XX wieku. Wytwórcy przeznaczają je głównie dla gitarzystów nawykłych do strun stalowych.
Znak rozpoznawczy: gitara crossover nie ma jednej normy wymiarów, lecz większość wytwórców przyjęła siodełko szerokości 48 mm (1⅞″), o 4 mm węższe od siodełka gitary klasycznej, które ma zwykle 52 mm.
| Dziedzina | rodzaje gitar, budowa gryfu |
| Inne nazwy | gitara hybrydowa; ang. crossover, cross over, hybrid; nazwy serii: Fusion (Cordoba), NTX (Yamaha), Grand Nylon (Furch) |
| Struny | nylonowe |
| Typowe siodełko | 48 mm (1⅞″); gitara klasyczna: ok. 52 mm (ok. 2″) |
| Podstrunnica | wypukła, promień od 400 mm (15¾″) do 600 mm (ok. 23⅝″) |
| Menzura | zwykle 650 mm, u Taylora 648 mm (25½″) |
| Wczesny przykład | Gibson Chet Atkins CE (1981 lub 1982) |
| Dla kogo | według wytwórców: dla gitarzystów nawykłych do strun stalowych |
Spis treści
Pojęcie i nazwy
Ustalonej nazwy nie ma. Dream Guitars pisze o gitarze cross over, czyli gitarze nylonowej o wymiarach bliższych wymiarom gitary na struny stalowe; London Guitar Studio nazywa ją hybrydową. Wspólne dla tych opisów są struny nylonowe i cechy ułatwiające grę gitarzystom nawykłym do strun stalowych.
Wytwórcy mają własne nazwy. Alhambra i Admira piszą Crossover lub Cross Over, Cordoba — Fusion, Yamaha dzieli serię NX na NTX z węższym gryfem i NCX z gryfem klasycznym, a Furch mówi o serii Grand Nylon. Żadne z przytoczonych źródeł nie wyjaśnia pochodzenia terminu „crossover”.
Pokrewna, lecz nie tożsama jest gitara elektroklasyczna (ang. nylon-string electric), czyli gitara nylonowa do gry przez wzmacniacz. Według London Guitar Studio crossover bywa też akustyczny, bez przetwornika. Z kolei gitara elektroklasyczna może mieć szeroki gryf klasyczny, jak Gibson Chet Atkins CEC.
Historia
Według sklepu The Twelfth Fret Chet Atkins przyszedł do Gibsona pod koniec lat 70. XX wieku z próbnym egzemplarzem gitary nylonowej o litym korpusie (ang. solidbody). Prototyp z 1981 roku przechowuje Country Music Hall of Fame w Nashville. Według angielskiej Wikipedii Gibson opracował gitarę z Atkinsem i lutnikiem Hascalem Haile’em w dwóch wersjach: CE z węższym siodełkiem i CEC z siodełkiem szerokości 51 mm (2″). Celem była głośna gra na scenie bez sprzężenia, czyli wycia powstającego, gdy przetwornik wychwytuje dźwięk z głośnika. Wikipedia nazywa CE „być może” pierwszą gitarą tego rodzaju. W 1987 roku pomysł odwrócono: powstał Gibson Chet Atkins SST na struny stalowe. Produkcję CEC Gibson zakończył w 2006 roku.
Lutnik Kirk Sand (1953–2024) poznał Atkinsa pod koniec lat 80. XX wieku. Według Premier Guitar zbudował mu pustą w środku gitarę nylonową bez otworu rezonansowego, z 14 progami poza pudłem zamiast 12, jak w gitarze klasycznej.
Wikipedia wymienia też serię Godin Multiac (1993) i nylonowe modele Ibaneza, m.in. sygnowany przez Tima Hensona z zespołu Polyphia model TOD10N (2022). Według strony Cordoby seria Fusion powstała w 2010 roku; w 2022 roku dołączyła seria Stage o cienkim korpusie, którą Guitar.com nazywa następczynią Fusion. Według cytatu ze strony Cordoby przytoczonego na forum Delcamp serię Fusion projektował lutnik Kenny Hill.
Budowa
Crossover różni się od gitary klasycznej przede wszystkim gryfem. Siodełko, czyli listewka przy główce, na której opierają się struny, jest węższe, więc struny leżą bliżej siebie. Podstrunnica, czyli deska z progami, jest wypukła; jej wypukłość podaje się jako promień (ang. radius) okręgu, którego łukiem jest zarys przekroju podstrunnicy: im mniejszy promień, tym mocniejsze wygięcie.
| Cecha | Gitara klasyczna | Gitara crossover |
|---|---|---|
| Szerokość siodełka | ok. 52 mm (ok. 2″) | zwykle 48 mm (1⅞″) |
| Podstrunnica | płaska | wypukła, np. promień 406 mm (16″) |
| Wycięcie pudła | zwykle brak | zwykle jest |
| Elektronika | zwykle brak | zwykle przetwornik piezo i przedwzmacniacz; bywają wersje bez |
| Użebrowanie płyty wierzchniej | wachlarzowe | często takie samo jak w gitarze klasycznej |
Wycięcie (ang. cutaway) to wybranie pudła przy gryfie, które odsłania wysokie progi. Przetwornik piezo to czujnik pod siodłem mostka, który zamienia drgania strun na sygnał elektryczny. Pręt regulacyjny, czyli pręt w gryfie służący do korygowania jego ugięcia, mają m.in. Cordoba Fusion, Alhambra CS-3, Admira Crossover i Furch GNc.
Pręt nie wyróżnia jednak crossoverów: Wikipedia pisze, że gitary nylonowe często go nie mają, a Cordoba według własnej strony montuje go od 2007 roku także w klasycznej serii Iberia. Nie każdy crossover ma cienkie pudło: Yamaha NTX ma pudło grube na 80–90 mm wobec 94–100 mm w klasycznej NCX, lecz Cordoba Fusion 12 według wytwórcy — 95–100 mm. Menzura, czyli długość drgającej części struny, wynosi zwykle 650 mm, jak w gitarze klasycznej; Taylor 314ce-N ma 648 mm (25½″), miarę typową dla gitar na struny stalowe, choć według Taylora pod płytą wierzchnią ma użebrowanie wachlarzowe.
Modele i wymiary
| Model | Siodełko | Promień podstrunnicy | Menzura | Przetwornik | Cena (rok, sklep) |
|---|---|---|---|---|---|
| Yamaha NTX1 | 48 mm | 600 mm (ok. 23⅝″) | 650 mm | przedwzmacniacz z tunerem | 699,99 CAD (2026, Long & McQuade) |
| Cordoba Fusion Orchestra CE | 48 mm | 406 mm (16″) | brak danych | brak danych | brak danych |
| Cordoba Fusion 12 | 48 mm | wypukła, bez podanej wartości | brak danych | Fishman Presys VT | seria Fusion: 3 890–4 699 zł (2026, Thomann.pl) |
| Cordoba Fusion 5 | 48 mm (1⅞″) | 406 mm (16″) | brak danych | brak danych | 429–469 USD (2021, cena z recenzji Acoustic Guitar) |
| Alhambra CS-3 CW E8 | 48 mm | 406 mm (16″) | 650 mm | Fishman | 1 970 € (2026, Guitarras de Luthier) |
| Admira Crossover | 48 mm | lekko wypukła, bez podanej wartości | 650 mm | Fishman Presys Blend z tunerem | 640 € (2026, Guitarras de Luthier) |
| Furch GNc4-CR | 45 lub 48 mm | 406 mm (16″) lub 400 mm (15¾″) | 650 mm | różne wersje | 10 190 zł (2026, Thomann.pl) |
| Taylor 314ce-N | 47,6 mm (1⅞″) | 508 mm (20″) | 648 mm (25½″) | Taylor ES-N | 2 399 € (2026, Thomann.de) |
| Gibson Chet Atkins CE (1982) | 48 mm (1⅞″) lub 46 mm (1 13/16″) | brak danych | 648 mm (25½″) | piezo pod mostkiem | model wycofany |
Siodełko szerokości 48 mm powtarza się niemal u wszystkich, lecz promień podstrunnicy nie ma jednej normy: od 400 mm (15¾″) u Furcha do 600 mm (ok. 23⅝″) u Yamahy.
Na rynku
W Polsce w 2026 roku Thomann.pl oferował gitary Cordoby z serii Fusion za 3 890–4 699 zł oraz Furcha z serii Grand Nylon: GNc2-CW VTC za 7 799 zł, GNc4-CR za 10 190 zł i GNc4-SR VTC 48 mm za 11 290 zł. Według Guitar World i Guitar.com Cordoba Stage kosztowała w 2022 roku 699 USD. Według Dream Guitars crossovery budują też na zamówienie lutnicy, m.in. Alejandro Cervantes, John Buscarino i Steve Fischer.
Sporne szczegóły
- Rok wprowadzenia Gibsona CE: 1981 czy 1982. Angielska Wikipedia podaje 1982. Sklepy Retrofret i The Twelfth Fret piszą, że CE i CEC pojawiły się w 1981 roku. Prototyp pochodzi z 1981 roku, a egzemplarz seryjny opisany przez The Twelfth Fret — z 1982; żadne źródło nie wyjaśnia, czy chodzi o różnicę między prototypem a produkcją.
- Kto zaprojektował gitarę Atkinsa. Wikipedia wskazuje Atkinsa i Hascala Haile’a. Kirk Sand mówi w Premier Guitar, że Gibson zbudował pustą w środku gitarę nylonową „dokładnie jak moja”, lecz Sand poznał Atkinsa dopiero pod koniec lat 80., więc jego relacja dotyczy późniejszego modelu, nie CE.
- Szerokość siodełka: cecha typowa, nie norma. Furch buduje gitary GNc w wersjach 45 i 48 mm, a sklep Acoustic Centre podaje dla GNc4-CR 44,5 mm (1¾″). Dream Guitars podaje dla crossoverów zakres 44,5–49 mm (1¾″–1 15/16″). Dla Gibsona CE Wikipedia podaje 48 mm (1⅞″), a Retrofret — 46 mm (1 13/16″), zmierzone na egzemplarzu.
- Czy wycięcie jest regułą. Dream Guitars i Acoustic Guitar uznają je za cechę typową, Acoustic Vibes pisze raz „często”, raz „niektóre”.
- Rozbieżności w kartach producentów. Karta Cordoby Fusion 12 podaje płytę wierzchnią z litego cedru kanadyjskiego w opisie, a z litego świerku w tabeli, oraz menzurę „80 mm” (oczywisty błąd). Uczestnik forum Delcamp twierdzi, że gitary Alhambry z wycięciem nie mają pręta regulacyjnego, lecz karty modelu CS-3 w sklepach Boullard i Guitarras de Luthier podają gryf z prętem; uwaga z forum dotyczy najpewniej klasycznych modeli z wycięciem.
Zobacz też
- Cordoba — marka serii Fusion i Stage
- Yamaha — seria NX z gałęziami NTX i NCX
- Alhambra — gitara Crossover CS-3
- Furch GNc4-CR — gitara z serii Grand Nylon
- Menzura — długość drgającej części struny
- Spis wszystkich haseł
Źródła
- Yamaha Polska, seria NX — specyfikacja: https://pl.yamaha.com/pl/products/musical_instruments/guitars_basses/cl_guitars/nx_2020/specs.html
- Yamaha USA, seria NX: https://usa.yamaha.com/products/musical_instruments/guitars_basses/cl_guitars/nx_2020/index.html
- Long & McQuade, Yamaha NTX1: https://www.long-mcquade.com/250226/Guitars/Classical-Guitars/Yamaha/NTX1-Nylon-String-Acoustic-Electric-Guitar-Natural.htm
- Cordoba, Fusion Orchestra CE: https://cordobaguitars.com/fusion
- Cordoba, Fusion 12 Natural CD: https://cordobaguitars.com/fusion/fusion-12-natural-cd
- Cordoba, FAQ: https://cordobaguitars.com/support/faq/
- Boullard, Alhambra CS-3 CW E8: https://www.boullard.ch/en/product/guitars-bass/classical-guitars/electro-acoustic-nylon/193221-alhambra-cs-3-cw-e8-crossover-650mm-solid-cedar-solid-rosewood/
- Guitarras de Luthier, Alhambra Cross Over CS-3 CW E8: https://www.guitarrasdeluthier.com/es/p/guitarra-alhambra-cross-over-cs3-cw-e8/1934
- Guitarras de Luthier, Admira Crossover: https://www.guitarrasdeluthier.com/es/p/guitar-admira-crossover/2456
- Taylor, 314ce-N: https://www.taylorguitars.com/guitars/acoustic/314ce-n
- Thomann.de, Taylor 314ce-N: https://www.thomann.de/be/taylor_314ce_n.htm
- Thomann.pl, Cordoba: https://www.thomann.pl/cordoba.html
- Thomann.pl, Furch: https://www.thomann.pl/furch.html
- Thomann.pl, Furch GNc4-SR VTC 48 mm: https://www.thomann.pl/furch_gnc4_sr_w_vtc_a_48mm.htm
- TFOA, Furch GNc4-CR Grand Nylon 48 mm: https://www.tfoa.eu/en/shop/xtfoa1524-furch-gnc4-cr-grand-nylon-48-mm-107739
- Acoustic Centre, Furch GNc 4-CR: https://www.acousticcentre.com.au/products/gnc-4-cr-nylon-string-cedar-rosewood
- Wikipedia (en), Classical electric guitar: https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_electric_guitar
- Wikipedia (en), Gibson Chet Atkins SST: https://en.wikipedia.org/wiki/Gibson_Chet_Atkins_SST
- Wikipedia (en), Classical guitar: https://en.wikipedia.org/wiki/Classical_guitar
- Premier Guitar, Gallery: Chet Atkins at the Country Music Hall of Fame and Museum (R. Dirks, 2012): https://www.premierguitar.com/gear/gallery-chet-atkins-at-the-country-music-hall-of-fame-and-museum
- Premier Guitar, Builder Profile: Kirk Sand Guitars: https://www.premierguitar.com/gear/builder-profile-kirk-sand-guitars
- Laguna Beach Indy, In Loving Memory: Kirk Robert Sand: https://www.lagunabeachindy.com/in-loving-memory-kirk-robert-sand
- Acoustic Guitar, Review: Córdoba Fusion 5 (N. Millevoi, 2021): https://acousticguitar.com/?p=122408
- Dream Guitars, What is a Crossover Guitar?: https://www.dreamguitars.com/what-is-a-crossover-guitar/
- London Guitar Studio, What is a crossover guitar: https://www.londonguitarstudio.com/s/what-is-a-crossover-guitar
- Acoustic Vibes Music, Difference between classical and crossover guitars: https://acousticvibesmusic.com/blogs/news/what-is-the-difference-between-classical-and-crossover-guitars
- The Twelfth Fret, 1982 Gibson Chet Atkins CEC: https://archive.12fret.com/?p=53427
- Retrofret, Gibson Chet Atkins CE (1982): https://retrofret.com/products/gibson-chet-atkins-ce-classical-electric-guitar-1982-13913
- Guitar World, Córdoba Stage review (D. Burrluck, 2022): https://guitarworld.com/reviews/cordoba-stage-review
- Guitar.com, The Big Review: Cordoba Stage Guitar (M. Watts, 2022): https://guitar.com/reviews/acoustic-guitar/the-big-review-cordoba-stage-guitar/
- Forum Delcamp, 50mm nut, truss rod, low action, thin neck: https://www.classicalguitardelcamp.com/viewtopic.php?p=1195118